Op 20 maart 2019
werden in Nederland provinciale verkiezingen gehouden. De zeer rechtse
partij Forum voor Democratie (FvD) kreeg 15% van de stemmen en werd
volgens veel media "de grootste partij van Nederland". Op 23 mei 2019
werden in Nederland verkiezingen voor het Europees Parlement (EP)
gehouden. Het FvD kreeg 11% van de stemmen. De PvdA kreeg de meeste
stemmen en werd door diezelfde media niet "de grootste partij van
Nederland" genoemd. Wat zegt dit over dergelijke media? En hoe raak je
in twee maanden tijd zo'n half miljoen stemmen kwijt? Heeft dat soms
iets met vrouwen- en homorechten te maken?
"Baudet trekt de partij te veel naar rechts"
In blogbericht 291
beschrijf ik dat mede-oprichter Otten vindt dat partijleider Baudet het
FvD te veel naar rechts trekt en vervolgens hoe Otten in het FvD bijna
uitgeschakeld is. Baudet blijkt via zogenaamde hondenfluitjes "boreale"
signalen uit te zenden die wel door extreemrechtse lieden begrepen
worden en door de rest van de kiezers tot dan toe niet.
Net
zoals 10% van de Groningers tot hun schrik gestemd blijken te hebben op
een partij die alle aardgas ondanks vele aardbevingen uit hun grond wil
halen, zo ontdekten velen tot hun verbazing op een partijleider met
extreemrechtse opvattingen gestemd te hebben. Waaruit zo blijkt dat
zogenaamd linkse media nagelaten hebben om hun huiswerk serieus te
nemen.
De meeste Nederlanders willen geen Nexit
Hoewel
het FvD steeds verzwijgt dat het voor uittreding uit de Europese Unie
is, blijkt de partijleider ontelbare keren geschreven te hebben dat wel
te zijn. Pas dankzij de openlijke kritiek van Otten doen veel media
eindelijk goed hun huiswerk. En ook dankzij leiders zoals Poetin, Erdogan, Xi en Trump én de Brexit beseffen verreweg de meeste Nederlanders nu dat een Nexit rampzalig voor Nederland zou zijn. Baudet verschuilt zich achter een niet bestaand referendum maar negeert wat de meerderheid vindt: Forum voor Democratie?
De meeste Nederlanders zijn geen vriendjes van Poetin en Trump
Baudet negeert ook het feit dat de meeste Nederlanders niets moeten hebben van leiders als Poetin en Trump
die democratie opvatten als een dictatuur van een (in het geval van
Trump zelfs een vermeende) meerderheid. Hij praat grove
mensenrechtenschendingen van Rusland goed. Baudet wil Europees
samenwerken met mensenrechtenvijandige partijen als die in Polen en in Oostenrijk. Zonder mensenrechten wordt een meerderheid dictatuur.
De meeste Nederlanders zijn aanhangers van het mensenrecht op zelfbeschikking
Op 20 mei 2019,
dus kort voor de Europese Verkiezingen, wordt bekend dat Baudet in een
boekbespreking de onafhankelijke positie van werkende vrouwen, de
legalisering van vrijwillige euthanasie en van abortus ter discussie
stelt. In de NRC van 22 mei 2019 wijzen Petra de Koning en Floor Rusman
er op dat Baudet al eerder de verworvenheden van de Franse Revolutie (vrijheid, gelijkheid en broederschap) afwijst. Dit leidt tot veel ophef.
De meeste Nederlanders steunen homorechten
Tot
veel minder aandacht en ophef leidden twee gebeurtenissen waaruit weer
eens blijkt dat aantasting van vrouwenrechten meestal gelijk op gaat met
die van homorechten. Op 8 mei 2019
bericht Floor Rusman in de NRC over de FvD-Renaissancelezing die de
Tsjechische oud-president Klaus op 6 mei 2019 heeft gehouden. Klaus is
bekend om zijn afwijzing van "homosekualisme", een kwalijke poging om
iets wezenlijks als een seksuele gerichtheid voor te stellen als een
willekeurige ideologie. Klaus noemde in die lezing de gelijkwaardige
positie van seksuele minderheden een "fatale aanval op de vrijheid van
individuen en de vrije samenleving". Daarop begon de zaal met FvD
aanhangers luid te klappen. Afgezien van de NRC ben ik dit opmerkelijke
bericht niet in de Nederlandse media tegengekomen.
Dat dit niet een losstaand incident is, blijkt uit het volgende. Op 28 mei 2019 nam de Tweede Kamer een motie aan die de pogingen tot de zogenaamde "homogenezingen" wil verbieden. Al eerder heb ik die praktijken een gevaar voor de geestelijke gezondheid
genoemd. Opvallend is dat de meeste media wel berichten over deze
aangenomen motie maar meestal verzwijgen dat de Wilders-partij PVV en de
Baudet-partij FvD tegen deze motie hebben gestemd. Zowel PVV als FvD
werken Europees samen met homovijandige partijen. Waarom krijgen
vrouwvijandige uitlatingen wel aandacht en homovijandige niet?
Baudet is de grootste bedreiging voor het FvD
Nu
veel media eindelijk wat meer aandacht besteden aan sommige uiterst
bedenkelijke opvattingen van het FvD heeft dat waarschijnlijk
bijgedragen aan het verlies van zo'n half miljoen kiezers. Met
name zijn overwinningstoespraak op 20 maart 2019 met de gewraakte
rechts-extreme hondenfluitjes en met andere opvattingen die zelfs eigen
kiezers te ver gingen, hebben bij velen geleid tot de opvatting dat
Baudet de grootste bedreiging is voor een verdere groei van het FvD. De
afgang van Otten maakt het zeer waarschijnlijk dat Baudet er anders over
denkt. Waar keert de wal het schip? Ofwel de realiteit de droom?
Hoezo "de grootste partij"?
Het
is wel te hopen dat de meeste media eens ophouden met het praten en
schrijven over "de grootste partij" als dat om een minderheid van zo'n
15% van de kiezers gaat en zelfs nog minder als we naar alle
stemgerechtigden kijken. Zowel het Oekraïne-referendum, Trump als Brexit maken
duidelijk hoe gevaarlijk het is om te denken dat slechts een vijfde tot
derde van alle stemgerechtigden de "wil van het volk" zou vertolken.
Zelfs een helft niet!
Naschrift. Mediakritiek
Het best bekeken in deze serie is nummer 226 over Terugblik op 2017: populismegolf gestopt (de grootste stijger in mijn blog). Dat wordt in populariteit gevolgd door de blognummers 80 over de World Press Photo 2014, het nummer 139 over Referendum? Schijnvertoning!, nummer 74 over Valse nichten, nummer 186 Populismegolf gestopt in Nederland, nummer 34 over Vijf misverstanden over democratie, nummer 144 over de vraag: Is homo-nieuws geen nieuws? (1), nr. 184 over CDA-aanval op zelfbeschikking (1), bericht nummer 4 over Levensgevaarlijke preutsheid en nummer 63 over Mediamissers.
Naschrift. Wat zijn de gevaren van een Nexit-referendum?
Ik schreef daarover in blogbericht 139, Referendum? Schijnvertoning! (1), in blogbericht 149, Brexit? Referendum exit!, in blogbericht 150, Nexit? Fryslânexit!, in blogbericht 152, Brexit & Nexit: hoe betrouwbaar is opinie-onderzoek?, in blogbericht 155, Onzin over de Europese Unie, in blogbericht 180, Referendum? Schijnvertoning! (2), in het blogbericht 201, Misverstanden rond Europese Unie: twaalfde vlog, in blogbericht 233, Referendum: aanval op democratie (1) en 265, Referendum: aanval op democratie (2).
Naschrift. Blog- en vlogberichten over Europese Unie
Eerder schreef en sprak ik over de Europese Unie in de berichten nummer 43, Europese Unie, voors en tegens, daarna blogbericht nummer 155, Onzin over de Europese Unie, gevolgd door blogbericht nummer 210, Misverstanden rond Europese Unie: twaalfde vlog, blogbericht nummer 228, Populismepreventie in Europese Unie, blogbericht nummer 252, Is de Europese Unie in gevaar?, blogbericht nummer 253, Is Polen in gevaar?, bericht nummer 254, Is Hongarije in gevaar? en blogbericht 255, Is Italië in gevaar? Niet dus.
Naschrift. Vlogberichten
Inmiddels zijn dertien vlogberichten verschenen:
1. Aanleiding memoires Rob Tielman, (het op twee na meest bekeken vlogbericht)
2. Boerkini's welkom op het naaktstrand, (het op een na meest bekeken vlogbericht)
3. Homo(zelf)haat,
4. Tegen homoporno en voor homo-erotiek, (het meest bekeken vlogbericht)
5. Geweld en preutsheid in de VS,
6. Nederlandse en puriteinse tradities in de VS,
7. Frieslands 'iepen mienskip', (het meest bekeken Friese vlogbericht)
8. Friezen uitvinders poldermodel,
9. Atlas van Friesland,
10. Homoseksualiteit en homocultuur, (het op drie na meest bekeken vlogbericht)
11. Internetdating homo's en beeldvorming,
12. Misverstanden rond Europese Unie en
13. Humanisme is niet het bestrijden van godsdienst.
zaterdag 8 juni 2019
zaterdag 1 juni 2019
296. Europese verkiezingen (2) Pro-EU-stemming
Voorafgaand
aan de verkiezingen voor het Europees Parlement (EP) van 23 tot en met
26 mei 2019 verschenen in de meeste media sombere voorspellingen. Voor
het EP zou sprake zijn van dalende belangstelling. Anti-EU-partijen
zouden een beslissende invloed krijgen in het EP. Het EP zou zo
versplinterd raken dat het onbestuurbaar zou worden. De
sociaal-democraten zouden overal verliezen. Homovijandige partijen
zouden veel macht krijgen. De feitelijke verkiezingsresultaten zijn
echter heel anders dan deze media voorspelden.
Voor het eerst sinds 1979 een hogere opkomst in EU
Er was een veel grotere opkomst dan verwacht. In 2014 was die 41% en in 2019 werd het 51%. Sinds 1979 was er voor het eerst sprake van een stijgende opkomst. En die is nu de hoogste sinds 1994. Mede door het rampzalige verloop van de Brexit zien kennelijk meer Europeanen het belang in van een sterke EU tegenover Poetin, Erdogan, Xi en Trump.
Stabiele pro-EU-stromingen krijgen meer dan twee derde van de zetels
Stabiele pro-EU-stromingen als christen-democraten (± 182 zetels), sociaal-democraten (± 147 zetels), liberalen (± 109 zetels) en groenen (± 69 zetels) hebben gezamenlijk ± 507 van de 751 zetels. Tegen deze twee derde meerderheid kunnen de enkele tientallen zetels van anti-EU-partijen niet op. Bovendien zijn die anti-EU-partijen onderling uiterst verdeeld.
Geen versplintering maar meer representatieve vertegenwoordiging in EP
Tot nu toe hadden de christen-democraten en de sociaal-democraten altijd een ruime meerderheid in het EP. Dat is vanaf nu niet meer het geval. Zij moeten samenwerken met de liberalen en de groenen om weer een ruime meerderheid te kunnen vinden. Dat is geen versnippering maar een betere vertegenwoordiging van het grootste deel van de kiezers in de EU. Die hebben nu meer te kiezen en bovendien meer invloed. Het EP gaat daardoor meer lijken op de verhoudingen in de Nederlandse volksvertegenwoordiging: het polderen.
Sociaal-democraten doen het goed in een aantal EU-lidstaten
In Nederland, Spanje en Portugal eindigden de sociaal-democraten als grootste bij de Europese verkiezingen. In meer landen, zoals Italië, Oostenrijk en Slowakije, eindigden zij als tweede. In het EP bestaat nu de mogelijkheid dat de sociaal-democraten met liberalen, groenen en/of kleinere linkse partijen een meerderheid kunnen gaan vormen. Dit biedt mogelijkheden voor Timmermans om voorzitter van de Europese Commissie te worden.
Homovijandige partijen krijgen weinig zetels in het EP
Net zoals in Nederland hebben ook de kiezers in de meeste andere Europese landen zich niet bang laten maken door stemmingmakerij in de meeste media. Zie bijvoorbeeld mijn blogbericht over de laatste verkiezing in Spanje. Zorgenkinderen blijven homovijandige partijen in Hongarije en Polen. Maar gelukkig hebben we nog een onafhankelijke Europese rechtspraak om de mensenrechten van alle individuen en minderheden te beschermen.
Naschrift.
Op 2 juni 2019 kreeg Finland een nieuwe regering onder leiding van een sociaal-democratische premier. Dit kan van belang zijn voor de benoeming van Frans Timmermans als voorzitter van de Europese Commissie omdat dit niet alleen een zaak is van het EP maar ook van de Europese Raad van Ministers waar christen-democraten, sociaal-democraten en liberalen ongeveer gelijk vertegenwoordigd zijn. In Trouw van 5 juni 2019 staat de kop: "Overal in Europa hebben de sociaal-democraten het moeilijk". Dat is feitelijk onjuist omdat zes EU-lidstaten een sociaal-democraat als premier hebben en de zevende er aan komt in Denemarken. Zie voor het vervolg blogbericht 304, Zijn Europese spitskandidaten democratisch? Op 7 augustus 2019 wordt bekend dat het vertrouwen in EU en Euro op een hoogtepunt is.
Naschrift. Mediakritiek
Het best bekeken in deze serie is nummer 226 over Terugblik op 2017: populismegolf gestopt (de grootste stijger in mijn blog). Dat wordt in populariteit gevolgd door de blognummers 80 over de World Press Photo 2014, het nummer 139 over Referendum? Schijnvertoning!, nummer 74 over Valse nichten, nummer 186 Populismegolf gestopt in Nederland, nummer 34 over Vijf misverstanden over democratie, nummer 144 over de vraag: Is homo-nieuws geen nieuws? (1), nr. 184 over CDA-aanval op zelfbeschikking (1), bericht nummer 4 over Levensgevaarlijke preutsheid en nummer 63 over Mediamissers.
Naschrift. Blog- en vlogberichten over Europese Unie
Eerder schreef en sprak ik over de Europese Unie in de berichten nummer 43, Europese Unie, voors en tegens, daarna blogbericht nummer 155, Onzin over de Europese Unie, gevolgd door blogbericht nummer 210, Misverstanden rond Europese Unie: twaalfde vlog, blogbericht nummer 228, Populismepreventie in Europese Unie, blogbericht nummer 252, Is de Europese Unie in gevaar?, blogbericht nummer 253, Is Polen in gevaar?, bericht nummer 254, Is Hongarije in gevaar? en blogbericht 255, Is Italië in gevaar? Niet dus.
Naschrift. Vlogberichten
Inmiddels zijn dertien vlogberichten verschenen:
1. Aanleiding memoires Rob Tielman, (het op twee na meest bekeken vlogbericht)
2. Boerkini's welkom op het naaktstrand, (het op een na meest bekeken vlogbericht)
3. Homo(zelf)haat,
4. Tegen homoporno en voor homo-erotiek, (het meest bekeken vlogbericht)
5. Geweld en preutsheid in de VS,
6. Nederlandse en puriteinse tradities in de VS,
7. Frieslands 'iepen mienskip', (het meest bekeken Friese vlogbericht)
8. Friezen uitvinders poldermodel,
9. Atlas van Friesland,
10. Homoseksualiteit en homocultuur, (het op drie na meest bekeken vlogbericht)
11. Internetdating homo's en beeldvorming,
12. Misverstanden rond Europese Unie en
13. Humanisme is niet het bestrijden van godsdienst.
Voor het eerst sinds 1979 een hogere opkomst in EU
Er was een veel grotere opkomst dan verwacht. In 2014 was die 41% en in 2019 werd het 51%. Sinds 1979 was er voor het eerst sprake van een stijgende opkomst. En die is nu de hoogste sinds 1994. Mede door het rampzalige verloop van de Brexit zien kennelijk meer Europeanen het belang in van een sterke EU tegenover Poetin, Erdogan, Xi en Trump.
Stabiele pro-EU-stromingen krijgen meer dan twee derde van de zetels
Stabiele pro-EU-stromingen als christen-democraten (± 182 zetels), sociaal-democraten (± 147 zetels), liberalen (± 109 zetels) en groenen (± 69 zetels) hebben gezamenlijk ± 507 van de 751 zetels. Tegen deze twee derde meerderheid kunnen de enkele tientallen zetels van anti-EU-partijen niet op. Bovendien zijn die anti-EU-partijen onderling uiterst verdeeld.
Geen versplintering maar meer representatieve vertegenwoordiging in EP
Tot nu toe hadden de christen-democraten en de sociaal-democraten altijd een ruime meerderheid in het EP. Dat is vanaf nu niet meer het geval. Zij moeten samenwerken met de liberalen en de groenen om weer een ruime meerderheid te kunnen vinden. Dat is geen versnippering maar een betere vertegenwoordiging van het grootste deel van de kiezers in de EU. Die hebben nu meer te kiezen en bovendien meer invloed. Het EP gaat daardoor meer lijken op de verhoudingen in de Nederlandse volksvertegenwoordiging: het polderen.
Sociaal-democraten doen het goed in een aantal EU-lidstaten
In Nederland, Spanje en Portugal eindigden de sociaal-democraten als grootste bij de Europese verkiezingen. In meer landen, zoals Italië, Oostenrijk en Slowakije, eindigden zij als tweede. In het EP bestaat nu de mogelijkheid dat de sociaal-democraten met liberalen, groenen en/of kleinere linkse partijen een meerderheid kunnen gaan vormen. Dit biedt mogelijkheden voor Timmermans om voorzitter van de Europese Commissie te worden.
Homovijandige partijen krijgen weinig zetels in het EP
Net zoals in Nederland hebben ook de kiezers in de meeste andere Europese landen zich niet bang laten maken door stemmingmakerij in de meeste media. Zie bijvoorbeeld mijn blogbericht over de laatste verkiezing in Spanje. Zorgenkinderen blijven homovijandige partijen in Hongarije en Polen. Maar gelukkig hebben we nog een onafhankelijke Europese rechtspraak om de mensenrechten van alle individuen en minderheden te beschermen.
Naschrift.
Op 2 juni 2019 kreeg Finland een nieuwe regering onder leiding van een sociaal-democratische premier. Dit kan van belang zijn voor de benoeming van Frans Timmermans als voorzitter van de Europese Commissie omdat dit niet alleen een zaak is van het EP maar ook van de Europese Raad van Ministers waar christen-democraten, sociaal-democraten en liberalen ongeveer gelijk vertegenwoordigd zijn. In Trouw van 5 juni 2019 staat de kop: "Overal in Europa hebben de sociaal-democraten het moeilijk". Dat is feitelijk onjuist omdat zes EU-lidstaten een sociaal-democraat als premier hebben en de zevende er aan komt in Denemarken. Zie voor het vervolg blogbericht 304, Zijn Europese spitskandidaten democratisch? Op 7 augustus 2019 wordt bekend dat het vertrouwen in EU en Euro op een hoogtepunt is.
Naschrift. Mediakritiek
Het best bekeken in deze serie is nummer 226 over Terugblik op 2017: populismegolf gestopt (de grootste stijger in mijn blog). Dat wordt in populariteit gevolgd door de blognummers 80 over de World Press Photo 2014, het nummer 139 over Referendum? Schijnvertoning!, nummer 74 over Valse nichten, nummer 186 Populismegolf gestopt in Nederland, nummer 34 over Vijf misverstanden over democratie, nummer 144 over de vraag: Is homo-nieuws geen nieuws? (1), nr. 184 over CDA-aanval op zelfbeschikking (1), bericht nummer 4 over Levensgevaarlijke preutsheid en nummer 63 over Mediamissers.
Naschrift. Blog- en vlogberichten over Europese Unie
Eerder schreef en sprak ik over de Europese Unie in de berichten nummer 43, Europese Unie, voors en tegens, daarna blogbericht nummer 155, Onzin over de Europese Unie, gevolgd door blogbericht nummer 210, Misverstanden rond Europese Unie: twaalfde vlog, blogbericht nummer 228, Populismepreventie in Europese Unie, blogbericht nummer 252, Is de Europese Unie in gevaar?, blogbericht nummer 253, Is Polen in gevaar?, bericht nummer 254, Is Hongarije in gevaar? en blogbericht 255, Is Italië in gevaar? Niet dus.
Naschrift. Vlogberichten
Inmiddels zijn dertien vlogberichten verschenen:
1. Aanleiding memoires Rob Tielman, (het op twee na meest bekeken vlogbericht)
2. Boerkini's welkom op het naaktstrand, (het op een na meest bekeken vlogbericht)
3. Homo(zelf)haat,
4. Tegen homoporno en voor homo-erotiek, (het meest bekeken vlogbericht)
5. Geweld en preutsheid in de VS,
6. Nederlandse en puriteinse tradities in de VS,
7. Frieslands 'iepen mienskip', (het meest bekeken Friese vlogbericht)
8. Friezen uitvinders poldermodel,
9. Atlas van Friesland,
10. Homoseksualiteit en homocultuur, (het op drie na meest bekeken vlogbericht)
11. Internetdating homo's en beeldvorming,
12. Misverstanden rond Europese Unie en
13. Humanisme is niet het bestrijden van godsdienst.
zaterdag 25 mei 2019
295. Europese verkiezingen (1) Nederland (1)
Op 23 mei 2019
heeft Nederland gestemd voor de Europese verkiezingen. De officiële
uitslag komt pas zondag als alle andere lidstaten gestemd hebben. Twee
exit polls geven opvallende uitslagen te zien. De sociaal-democratische
PvdA krijgt de meeste zetels (5 of 6 van de 26). Dan volgen de
conservatief-liberale VVD en de christen-democratische CDA met 4 zetels,
het rechtse FvD en GroenLinks met 3, de christelijke CU-SGP en het
progressief-liberale D66 met 2, en de extreemrechtse PVV, de
socialistische SP en de ouderenpartij met 1 of geen zetels. De
Nexit-partijen FvD en PVV die samenwerken met homovijandige EU-partijen
krijgen samen dus slechts 3 of 4 zetels van de 26 in het Europees
Parlement.
Kwalijke rol van de meeste media
De meeste media hebben in de aanloop tot deze verkiezingen de indruk gewekt dat het vooral een eindstrijd zou worden tussen de VVD en het FvD over wie de grootste partij zou worden. Sinds de provincieverkiezingen van 20 maart 2019 hadden zij het steeds over het FvD als "de grootste partij van Nederland" omdat het toen de meeste stemmen kreeg maar die partij had en heeft niet de meeste leden of de meeste volksvertegenwoordigers in alle landelijke, provinciale en gemeentelijke raden bij elkaar geteld. Gaan die media na deze overwinning van de PvdA nu ook stellen dat dit de grootste partij van Nederland zou zijn?
Het Nederlands kent de uitdrukking: 'als twee honden vechten om een been gaat de derde er mee heen'. De meeste media hadden geen aandacht besteed aan het feit dat de PvdA bij de laatste verkiezingen weer aan het stijgen was. Uit angst voor de beschuldiging 'links' te zijn, kreeg de linkse PvdA veel minder aandacht dan rechtse partijen. Het 'einddebat' op de avond voor de verkiezingen tussen de vermeende koplopers VVD en FvD bewijst dit. Hieruit blijkt dat de meeste Nederlanders zich niet door sensatie zoekende media laten misleiden.
Schandelijke rol van de zichzelf 'socialistisch' noemende SP
De PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans, vicevoorzitter van de Europese Commissie, werd door de SP in een negatief campagnefilmpje in een onderbroek letterlijk onder de gordel aangevallen. Deze Amerikaans aandoende aanval is in de Nederlandse traditie ongekend. Het filmpje werd dan ook verweten meer aandacht te hebben voor vermeende gedragingen van Frans Timmermans dan voor de terechte vraag waar de SP dan zelf voorstander van is.
Zo werd in een landelijk debat door Frans Timmermans aan de SP gevraagd of de partij voorstander is van een Europees minimumloon waardoor arbeidsmigratie kan worden afgeremd. Daarop werd negatief gereageerd door een persoonlijke aanval op het salaris van Timmermans waar hij helemaal niet over gaat. Zo werd de indruk gewekt dat de zichzelf 'socialistisch' noemende SP de rechtspopulistische kreet 'eigen arbeiders eerst' belangrijker vindt dan internationale solidariteit. Dat wordt nog versterkt door het feit dat de linkse Frans Timmermans wel hard werd aangevallen terwijl gezwegen werd over het opkomend rechtspopulisme in Europa. In de NRC van 17 mei 2019 wees de deskundige Hubert Smeets op de goed vergelijkbare aanvallen in de Duitse Weimar-republiek door communisten op sociaal-democraten die nazi's in de kaart speelden. Met dit filmpje heeft de SP zichzelf in de voet geschoten en onbedoeld Frans Timmermans in de kaart gespeeld.
Naschrift
Op 26 mei 2019 wordt de definitieve uitslag bekend van de Nederlandse afvaardiging naar het Europese Parlement. De opkomst is met 41% het hoogste sinds 1989. Sinds 1979 daalde de opkomst tot nu elke vijf jaar. De sociaal-democratische PvdA werd de grootste van 3 in 2014 naar 6 zetels nu. Het christen-democratische CDA ging van 5 naar 4, de conservatief-liberale VVD van 3 naar 4, GroenLinks van 2 naar 3, het Nexit vriendelijke FvD begint met 3, de progressief-liberale D66 van 4 naar 2, de christelijke combinatie CU/SGP bleef op 2, de Partij voor de Dieren bleef op 1, de seniorenpartij 50+ ging van 0 naar 1, de pro-Nexit-partij PVV van 4 naar 0 en de links-socialistische EU vijandige SP van 2 naar 0. Bekijk hier de verkiezingsuitslag per gemeente.
Naschrift. Mediakritiek
Het best bekeken in deze serie is nummer 226 over Terugblik op 2017: populismegolf gestopt (de grootste stijger in mijn blog). Dat wordt in populariteit gevolgd door de blognummers 80 over de World Press Photo 2014, het nummer 139 over Referendum? Schijnvertoning!, nummer 74 over Valse nichten, nummer 186 Populismegolf gestopt in Nederland, nummer 34 over Vijf misverstanden over democratie, nummer 144 over de vraag: Is homo-nieuws geen nieuws? (1), nr. 184 over CDA-aanval op zelfbeschikking (1), bericht nummer 4 over Levensgevaarlijke preutsheid en nummer 63 over Mediamissers.
Naschrift. Blog- en vlogberichten over Europese Unie
Eerder schreef en sprak ik over de Europese Unie in de berichten nummer 43, Europese Unie, voors en tegens, daarna blogbericht nummer 155, Onzin over de Europese Unie, gevolgd door blogbericht nummer 201, Misverstanden rond Europese Unie: twaalfde vlog, blogbericht nummer 228, Populismepreventie in Europese Unie, blogbericht nummer 252, Is de Europese Unie in gevaar?, blogbericht nummer 253, Is Polen in gevaar?, bericht nummer 254, Is Hongarije in gevaar? en blogbericht 255, Is Italië in gevaar? Niet dus.
Kwalijke rol van de meeste media
De meeste media hebben in de aanloop tot deze verkiezingen de indruk gewekt dat het vooral een eindstrijd zou worden tussen de VVD en het FvD over wie de grootste partij zou worden. Sinds de provincieverkiezingen van 20 maart 2019 hadden zij het steeds over het FvD als "de grootste partij van Nederland" omdat het toen de meeste stemmen kreeg maar die partij had en heeft niet de meeste leden of de meeste volksvertegenwoordigers in alle landelijke, provinciale en gemeentelijke raden bij elkaar geteld. Gaan die media na deze overwinning van de PvdA nu ook stellen dat dit de grootste partij van Nederland zou zijn?
Het Nederlands kent de uitdrukking: 'als twee honden vechten om een been gaat de derde er mee heen'. De meeste media hadden geen aandacht besteed aan het feit dat de PvdA bij de laatste verkiezingen weer aan het stijgen was. Uit angst voor de beschuldiging 'links' te zijn, kreeg de linkse PvdA veel minder aandacht dan rechtse partijen. Het 'einddebat' op de avond voor de verkiezingen tussen de vermeende koplopers VVD en FvD bewijst dit. Hieruit blijkt dat de meeste Nederlanders zich niet door sensatie zoekende media laten misleiden.
Schandelijke rol van de zichzelf 'socialistisch' noemende SP
De PvdA-lijsttrekker Frans Timmermans, vicevoorzitter van de Europese Commissie, werd door de SP in een negatief campagnefilmpje in een onderbroek letterlijk onder de gordel aangevallen. Deze Amerikaans aandoende aanval is in de Nederlandse traditie ongekend. Het filmpje werd dan ook verweten meer aandacht te hebben voor vermeende gedragingen van Frans Timmermans dan voor de terechte vraag waar de SP dan zelf voorstander van is.
Zo werd in een landelijk debat door Frans Timmermans aan de SP gevraagd of de partij voorstander is van een Europees minimumloon waardoor arbeidsmigratie kan worden afgeremd. Daarop werd negatief gereageerd door een persoonlijke aanval op het salaris van Timmermans waar hij helemaal niet over gaat. Zo werd de indruk gewekt dat de zichzelf 'socialistisch' noemende SP de rechtspopulistische kreet 'eigen arbeiders eerst' belangrijker vindt dan internationale solidariteit. Dat wordt nog versterkt door het feit dat de linkse Frans Timmermans wel hard werd aangevallen terwijl gezwegen werd over het opkomend rechtspopulisme in Europa. In de NRC van 17 mei 2019 wees de deskundige Hubert Smeets op de goed vergelijkbare aanvallen in de Duitse Weimar-republiek door communisten op sociaal-democraten die nazi's in de kaart speelden. Met dit filmpje heeft de SP zichzelf in de voet geschoten en onbedoeld Frans Timmermans in de kaart gespeeld.
Naschrift
Op 26 mei 2019 wordt de definitieve uitslag bekend van de Nederlandse afvaardiging naar het Europese Parlement. De opkomst is met 41% het hoogste sinds 1989. Sinds 1979 daalde de opkomst tot nu elke vijf jaar. De sociaal-democratische PvdA werd de grootste van 3 in 2014 naar 6 zetels nu. Het christen-democratische CDA ging van 5 naar 4, de conservatief-liberale VVD van 3 naar 4, GroenLinks van 2 naar 3, het Nexit vriendelijke FvD begint met 3, de progressief-liberale D66 van 4 naar 2, de christelijke combinatie CU/SGP bleef op 2, de Partij voor de Dieren bleef op 1, de seniorenpartij 50+ ging van 0 naar 1, de pro-Nexit-partij PVV van 4 naar 0 en de links-socialistische EU vijandige SP van 2 naar 0. Bekijk hier de verkiezingsuitslag per gemeente.
Naschrift. Mediakritiek
Het best bekeken in deze serie is nummer 226 over Terugblik op 2017: populismegolf gestopt (de grootste stijger in mijn blog). Dat wordt in populariteit gevolgd door de blognummers 80 over de World Press Photo 2014, het nummer 139 over Referendum? Schijnvertoning!, nummer 74 over Valse nichten, nummer 186 Populismegolf gestopt in Nederland, nummer 34 over Vijf misverstanden over democratie, nummer 144 over de vraag: Is homo-nieuws geen nieuws? (1), nr. 184 over CDA-aanval op zelfbeschikking (1), bericht nummer 4 over Levensgevaarlijke preutsheid en nummer 63 over Mediamissers.
Naschrift. Blog- en vlogberichten over Europese Unie
Eerder schreef en sprak ik over de Europese Unie in de berichten nummer 43, Europese Unie, voors en tegens, daarna blogbericht nummer 155, Onzin over de Europese Unie, gevolgd door blogbericht nummer 201, Misverstanden rond Europese Unie: twaalfde vlog, blogbericht nummer 228, Populismepreventie in Europese Unie, blogbericht nummer 252, Is de Europese Unie in gevaar?, blogbericht nummer 253, Is Polen in gevaar?, bericht nummer 254, Is Hongarije in gevaar? en blogbericht 255, Is Italië in gevaar? Niet dus.
zaterdag 18 mei 2019
294. Vrijheidbevorderende identiteiten
Identiteitspolitiek
lijkt wel een scheldwoord te zijn geworden. Dat terwijl humanistische,
homo/lesbische, Friese en vrouwenbewegingen heel veel te danken hebben
aan vrijheid bevorderende identiteiten. Rechts en links populistische
partijen trachten de verkregen mensenrechten van minderheden aan te
tasten. Democratie wordt opgevat als dictatuur van een meerderheid of
zelfs van een minderheid onder alle stemgerechtigden. De roep om
referenda is daar een treurig voorbeeld van. Belangrijke begrippen als
vrijheid, gelijkheid en solidariteit worden misbruikt om het recht aan
te tasten om zelf zin en vorm te geven aan het leven zolang men het
zelfbeschikkingsrecht van anderen niet aantast. Redenen genoeg om mijn
acht jaar geleden gehouden Treoar-lezing onder de aandacht te brengen.
De haat waarmee de Vlamingen in Frankrijk eeuwenlang werd verboden om Nederlands te spreken, zou ik culturele genocide willen noemen. Toch is er (of misschien wel juist daardoor) in Frans-Vlaanderen sprake van een sterke Vlaamse identiteit en wordt in steeds meer scholen in Rijsel/Lille en Duinkerke, Kassel, Hazebroek, Winoksbergen, Wormhout, Hondschote, en Steenvoorde Nederlands gegeven op basisscholen. En in de delta van het riviertje de Aa tussen Duinkerken en Kalis/Calais had ik zelfs het gevoel in Friesland rond te rijden. Op de indrukwekkende berg van Kassel kwam ik tot mijn vreugde zelfs een standbeeld tegen van de Vlaamse graaf Robert le Frison! De gewoonte om de historische Friese invloedssfeer te laten ophouden bij het Zwin is mijns inziens te bescheiden. Het wordt hoog tijd dat meer Friezen het Blootland en het Houtland tussen Duinkerke en Rijsel gaan bezoeken en leren waarderen.
6. Voorbeeld: verschillende Frieslanden
Het voorbeeld van het Vlaams bewustzijn in verfranste gebieden in Frankrijk kan ons helpen om de Friese identiteit van de andere Frieslanden West-, Oost- en Noord-Friesland beter te begrijpen. Men kan mensen wel hun taal ontnemen maar moeilijker hun identiteit. “De taal is gans het volk”, zoals de Vlaamse strijdkreet luidde. Maar desalniettemin zou het voor de Friese emancipatiebeweging onverstandig zijn om die uitsluitend als een taalstrijd te benaderen. Het heeft mij steeds verbaasd om te merken hoe weinig Nederlandse Friezen ooit Oost- en Noord-Friesland in Duitsland hebben bezocht waar de Friese identiteit nog altijd springlevend is. En hoeveel Friezen zijn zich bewust van de invloed die Friezen hebben gehad op de ontwikkeling van Holland, Nederland en via Nieuw-Amsterdam op de Verenigde Staten? (Lees de boeken van Luit van der Tuuk over De Friezen; de vroegste geschiedenis van het Nederlandse kustgebied, en van Russel Shorto over "Nieuw Amsterdam; eiland in het hart van de wereld" over het ontstaan van Friese en Amerikaanse identiteiten).
Gelukkig groeit in Friesland wel het besef dat het Europese minderhedenbeleid van grote betekenis is om de verworvenheden van de Friese emancipatie ook in de toekomst veilig te stellen. Net zoals dat voor de homobeweging geldt. Vroeger gold de regel: “stadslucht maakt vrij”. Tegenwoordig kun je als homo beter op het Friese platteland wonen: “Friesland maakt vrij!” Ik herinner mij nog dat Nederlandse homo’s al blij waren als ze door de Amsterdamse Leidsestraat hand in hand konden lopen en neerkeken op de achterlijke provincie. Veel van die Amsterdammers kwamen daar overigens zelf vandaan.
Net zoals potenrammers hun eigen onzekerheid over hun seksuele identiteit afreageren door die in openlijke homo’s te vervolgen, zo is de minachting van “de provincie” door sommige Randstedelingen een blijk van onverwerkte minderwaardigheidsgevoelens over hun eigen verleden. De bevordering van een positieve en op diversiteit gerichte Friese identiteit in de verschillende Frieslanden is daarom een welbegrepen eigenbelang voor iedereen die de betekenis van culturele diversiteit voor een verenigd Europa onderkent.
7. Assimilatie, segregatie, integratie
Eeuwenlang hebben mannen die op mannen vielen (en vrouwen die op vrouwen vielen) geworsteld tussen aanpassing en afzondering. Homoseksueel gedrag is van alle tijden en plaatsen, wereldwijd. Maar telkens werd daar op andere wijzen inhoud en vorm aan gegeven. Wie zegt dat de bijbel of de koran homoseksualiteit verbiedt, verkondigt net zulke onzin als godsdienstigen die dat zeggen over televisie kijken of autorijdende vrouwen.
Hedendaagse homoseksuele identiteiten zijn pas in de laatste eeuwen tot ontwikkeling gekomen. Alle veroordelingen die men in bijbelse en koranteksten meent te moeten lezen, slaan op zijn best (of zijn slechtst) op mensen die geacht werden hetero te zijn en die zich tegen hun eigen identiteit in zouden gedragen. En degenen die menen dat homoseksualiteit een westerse uitvinding zou zijn, blijken niet op de hoogte van de gelijkgeslachtelijke praktijken in vroegere en hedendaagse Afrikaanse en Aziatische culturen. Niet homoseksualiteit is opgedrongen aan die culturen maar de anti-homoseksualiteit van met name de Engelse koloniale wetgeving uit vooral de negentiende eeuw.
We zijn dus niet meer gedwongen te kiezen tussen assimilatie of segregatie want er is een tussenvorm die integratie heet: het ontwikkelen van persoonlijke of subculturele identiteiten die heel goed kunnen samengaan met collectieve identiteiten die ruimte bieden aan gelijkwaardigheid in verscheidenheid.
Onlangs was er een Marokkaans-Nederlandse jongen die op de televisie zei niets van homo’s te moeten hebben: ze moesten maar terug naar “hun eigen land”! Hier zien we duidelijk dat discriminatie op grond van afwijkende identiteiten makkelijk doorgegeven kan worden. Daarom is het ontwikkelen van een sterke en open Friese identiteit niet een bron van discriminatie maar juist een middel tot bestrijding daarvan. Iemand die weet wie en wat hij of zij wil zijn, staat sterker in de schoenen dan iemand die zich achtergesteld voelt en dat gevoel wil wegdringen door zich tegen anderen af te zetten. De grootste homovervolgers zijn degenen die hun eigen homogevoelens onderdrukken door die in anderen te achtervolgen.
8. Friese identiteiten
Ik ben zelf geboren en (tot mijn achttiende) getogen in het Gooi. Toen Herman en ik elkaar veertig jaar geleden leerden kennen, spraken wij af dat hij naar de Randstad zou komen en dat wij na onze werkloopbaan naar zijn "heitelân" Friesland zouden verhuizen. Dankzij onze vele vakanties in Friesland kon ik mij daar wel iets bij voorstellen maar de overgang van Randstad naar Friesland was toch groter dan ik dacht. Zonder de hulp van Herman had het makkelijk mis kunnen gaan. Helaas kennen weinig mensen de inburgeringsgids van Marja Boonstra voor niet-Friezen die in Friesland willen gaan wonen, werken of verblijven: "nieuwefriezen.nl". We kennen wel allemaal het voorbeeld van de Friese brugwachter die tegen een tegemoetkomende boot met niet-Friezen roept: “It kin net” ofwel: het kan niet!
Maar gelukkig waren er enkele Hollanders die Friesland bezochten die mij enorm geholpen hebben om te verfriezen. De eerste cultuurschok was het vele toeteren in de Friese dorpen. Ik was gewend aan het toeteren in de Randstad dat meestal gepaard ging met schelden en de opgestoken middelvinger. Ik ben de hele wereld rondgereisd en ben in het verkeer nog nooit zoveel uitgescholden als in Amsterdam. Het meest nog door voetgangers en fietsers die zich zelf niet aan verkeersregels houden maar een groot genoegen beleven aan het uitfoeteren van automobilisten die zich wel aan de regels houden. Het was dus een hele, positieve, ontdekking dat men in Friese dorpen elkaar begroet door te toeteren!
Mijn tweede inburgeringservaring was dat men in Friese dorpen met elkaar de straat schoon houdt. Toen ik gedachteloos wat rotzooi van de straat oppikte, werd ik verrast door een bekakt Goois pratende “dame” die schamperde: “Ingehuurd om de straat schoon te houden?” Gelukkig kon ik haar in hetzelfde bekakte Goois antwoorden dat “wij Friezen” geen rotzooi maken van de openbare ruimte en dat men daar in de Randstad nog wat van kon leren!
De derde ervaring betrof een groep Leidse studenten. (Ook hier helpt het als je de Randstad- dialecten een beetje kent.) Ze liepen in ons dorp Molkwar rond zoals men een dierentuin met exotische vogels bespreekt en de minachting voor het achterlijke platteland spatte er van af. Ik kon het toen niet laten om mij voor te stellen als een hoogleraar die het betreurde dat sommige studenten zich vooroordeelbevestigend gedroegen, waarop zij met de spreekwoordelijke staart tussen de benen afdropen.
Een vierde ervaring was een taalmisverstand. Algemeen Beschaafd Fries heet “Geef Frysk” (spreek uit: keef) ofwel gaaf Fries, maar ik verstond Gay Fries en was heel benieuwd naar deze mij onbekende homotaal...
De vijfde ervaring heeft voor iemand een noodlottiger afloop gehad zoals vele Friezen uit de media weten. Voor niet-Friezen: het is in Friesland veel gebruikelijker dan in de Randstad om elkaar op straat te begroeten ook al kent men elkaar niet. Gangbaar is: “Goeie” (spreek uit koeie) dat niets met koeien te maken heeft maar goedendag betekent, iets dat je in de Randstad nauwelijks meer hoort. Ook gebruikelijk is “Midje” dat goedemiddag betekent maar door homovijandige Friesonkundige jongelingen snel verstaan kan worden als “mietje” met alle mogelijk fatale gewelddadige gevolgen van dien. Kortom: een gebruiksaanwijzing Fries voor niet-Friezen is zeer aan te raden!
Er zijn drie soorten Friese identiteiten: je bent er geboren en getogen, je bent Fries van herkomst maar woont elders (de “Friezen om utens” die zich vaak nog heel nauw met Friesland verbonden voelen), en de nieuwkomers zoals ik. Van hen wordt verwacht dat ze snel leren om Fries te verstaan. Dat laatste is makkelijker dan veel niet-Friese Nederlanders denken. Begrijp je een woord niet, ga naar het Engels en dan lukt het meestal wel want het Fries bevindt zich tussen het Nederlands en het Engels in. Wat zou helpen is als de Nederlandstalige televisiezenders wat meer Friessprekenden met ondertiteling zou laten zien en horen. En als Friestaligen niet meteen Nederlands beginnen te spreken tegen mensen zoals ik die Fries willen leren spreken. Een soort uit de kast komen van Friezen dus!
Een sterke en open Friese identiteit vraagt om het gebruik van Fries in opvoeding, onderwijs, media en positieve beeldvorming. Wie dat nalaat, geeft de beeldvorming uit handen met alle gevaarlijke gevolgen van dien zoals de geschiedenis van de homovervolging heeft laten zien: wie beantwoordt aan de vooroordelen wordt opgemerkt en versterkt de vooroordelen, wie met open vizier opkomt voor de eigen identiteit die doorbreekt de negatieve vooroordelen en bevordert een sterke en open identiteit, zowel persoonlijk als collectief.
Identiteit: daar moet je wel wat voor doen maar dan heb je ook wat om trots op te zijn!
Naschrift. Friesland
Het best bekeken blogbericht over Friesland blijft nummer 33 over de Friese taalvrede. Binnen deze groep zijn ook veel bekeken de blogberichten nummer 21 over It wrede paradys, 9 over Vlaanderen & Friesland, nummer 114 over Identiteit als keuze, nummer 81 over de Fryske taalfrede, nummer 258 over Vreedzaam Friesland (2) (de grootste stijger in deze groep), nummer 143 over Friesland in mijn memoires, nummer 109 over de Fryske taalfrede op 'e nij bedrige, nummer 150 over Nexit? Fryslânexit!, nummer 176 over Friezen uitvinders poldermodel en nummer 175 over Frieslands 'iepen mienskip' . Zie voor een recent blogbericht over onder andere Friesland nummer 224 over # MeToo (5) #IkOok (2) Een zwarte man als dader? (met name over de beruchte 'slag om Dokkum').
De Fryske webside It Nijs.frl besteedde aandacht aan mijn blog, onder andere door in het Fries vertaalde blogberichten te plaatsen: Divagedrach tsjin Swarte Pyt wurket averjochts, Fryslân yn myn tinzen en Nexit? Fryslânexit! Een leuke manier om Fries te leren lezen...
Naschrift. Vlogberichten
Inmiddels zijn dertien vlogberichten verschenen:
1. Aanleiding memoires Rob Tielman, (het op twee na meest bekeken vlogbericht)
2. Boerkini's welkom op het naaktstrand, (het op een na meest bekeken vlogbericht)
3. Homo(zelf)haat,
4. Tegen homoporno en voor homo-erotiek, (het meest bekeken vlogbericht)
5. Geweld en preutsheid in de VS,
6. Nederlandse en puriteinse tradities in de VS,
7. Frieslands 'iepen mienskip', (het meest bekeken Friese vlogbericht)
8. Friezen uitvinders poldermodel,
9. Atlas van Friesland,
10. Homoseksualiteit en homocultuur, (het op drie na meest bekeken vlogbericht)
11. Internetdating homo's en beeldvorming,
12. Misverstanden rond Europese Unie en
13. Humanisme is niet het bestrijden van godsdienst.
IDENTITEIT ALS KEUZE
Tresoar, Leeuwarden, vrijdag 13 mei 2011
1. Misverstanden wegnemen
Allereerst wil ik twee gangbare misverstanden wegnemen. Mijn partner Herman Beks wijst er regelmatig op dat het in de media gebruikelijk is geworden om het begrip “vergelijken” ten onrechte te gebruiken als “gelijkstellen aan” terwijl Van Dale vergelijken terecht omschrijft als het op een rijtje zetten van overeenkomsten en verschillen. Als ik identiteiten vergelijk, betekent dat dus niet dat ik ze gelijkstel maar dat ik overeenkomsten en verschillen op een rijtje zet.
Prinses Maxima is verguisd omdat zij het waagde te zeggen dat DE Nederlandse identiteit niet bestaat. Iedere sociale wetenschapper kan uitleggen dat zij daar helemaal gelijk mee had omdat het gebruik van het woordje DE veronderstelt dat ALLE betrokkenen volledig gelijk zouden zijn en dat is wetenschappelijk gezien onzin. DE man, DE vrouw, DE homo, DE hetero, DE Fries: ze bestaan niet. Ik zie wel een meneer De Vries in de zaal zitten, maar hij zal het met mij eens zijn dat hij niet DE Fries is...
2. Keuze
Humanisten gaan er van uit dat mensen het vermogen en het recht hebben om zelf zin en vorm te geven aan het eigen bestaan zolang zij het zelfbeschikkingsrecht van anderen niet aantasten. Dit uitgangspunt heeft gevolgen voor hoe je aankijkt tegen vrijheid, gelijkheid en broederschap, de idealen van de Franse en de Bataafse Revolutie.
Vrijheid is dan niet negatief (de AFwezigheid van regels) want dat leidt tot het recht van de sterkste en dus de onvrijheid van de zwakkeren. Vrijheid is vanuit humanistisch oogpunt positief: de AANwezigheid van zodanige regels dat ieders zelfbeschikkingsrecht vorm gegeven kan worden.
Gelijkheid is dan niet gelijkVORMigheid (want dat is onverenigbaar met vrijheid) maar gelijkWAARDIGheid (gelijke toegang tot mensenrechten) want dat is heel goed te verenigen met veelvormigheid. Vooral voor de gelijkberechtiging van minderheden als homo’s en Friezen is dat van groot belang.
Broederschap is in humanistische zin niet de van boven afgedwongen solidariteit: we hebben in de ondergang van de Sovjet-Unie en Joegoslavië kunnen zien tot welke ellende dat kan leiden. Het gaat hier om het welbegrepen eigenbelang: je beseft dat als de ene minderheid onderdrukt wordt, jou dat ook kan treffen omdat iedereen op de een of andere manier tot minderheden behoort: linkshandigen, roodharigen, enz. Samengevat: mensen kunnen kiezen en ook niet-kiezen is een keuze.
3. Theocratie, technocratie, biocratie, of democratie?
Deze keuzevrijheid staat haaks op de gedachte dat mensen zich hebben te onderwerpen aan hogere machten (theocratie), aan wetenschappelijke wetten (technocratie), als ook aan natuurwetten (biologisch determinisme) maar is uitstekend te verbinden met democratie.
Vanuit humanistisch oogpunt is democratie niet de dictatuur van de meerderheid maar de maatschappelijke vormgeving van het menselijk zelfbeschikkingsrecht. Anders gezegd: als 76 Kamerleden zouden beslissen dat homo’s en Friezen gediscrimineerd mogen worden dan is dat geen democratisch besluit. Homo’s en Friezen hebben het recht om zelf zin en vorm te geven aan hun bestaan zonder dat aangetoond hoeft te worden dat zij andere hersenen of genen hebben, ook al probeert een professor Sickbock ons dat nog zo vaak wijs te maken. Er zijn ongetwijfeld biologische factoren die van belang zijn in het menselijk bestaan maar dat geeft niemand het recht om op grond daarvan mensenrechten te schenden.
4. Identiteit
Tresoar, Leeuwarden, vrijdag 13 mei 2011
1. Misverstanden wegnemen
Allereerst wil ik twee gangbare misverstanden wegnemen. Mijn partner Herman Beks wijst er regelmatig op dat het in de media gebruikelijk is geworden om het begrip “vergelijken” ten onrechte te gebruiken als “gelijkstellen aan” terwijl Van Dale vergelijken terecht omschrijft als het op een rijtje zetten van overeenkomsten en verschillen. Als ik identiteiten vergelijk, betekent dat dus niet dat ik ze gelijkstel maar dat ik overeenkomsten en verschillen op een rijtje zet.
Prinses Maxima is verguisd omdat zij het waagde te zeggen dat DE Nederlandse identiteit niet bestaat. Iedere sociale wetenschapper kan uitleggen dat zij daar helemaal gelijk mee had omdat het gebruik van het woordje DE veronderstelt dat ALLE betrokkenen volledig gelijk zouden zijn en dat is wetenschappelijk gezien onzin. DE man, DE vrouw, DE homo, DE hetero, DE Fries: ze bestaan niet. Ik zie wel een meneer De Vries in de zaal zitten, maar hij zal het met mij eens zijn dat hij niet DE Fries is...
2. Keuze
Humanisten gaan er van uit dat mensen het vermogen en het recht hebben om zelf zin en vorm te geven aan het eigen bestaan zolang zij het zelfbeschikkingsrecht van anderen niet aantasten. Dit uitgangspunt heeft gevolgen voor hoe je aankijkt tegen vrijheid, gelijkheid en broederschap, de idealen van de Franse en de Bataafse Revolutie.
Vrijheid is dan niet negatief (de AFwezigheid van regels) want dat leidt tot het recht van de sterkste en dus de onvrijheid van de zwakkeren. Vrijheid is vanuit humanistisch oogpunt positief: de AANwezigheid van zodanige regels dat ieders zelfbeschikkingsrecht vorm gegeven kan worden.
Gelijkheid is dan niet gelijkVORMigheid (want dat is onverenigbaar met vrijheid) maar gelijkWAARDIGheid (gelijke toegang tot mensenrechten) want dat is heel goed te verenigen met veelvormigheid. Vooral voor de gelijkberechtiging van minderheden als homo’s en Friezen is dat van groot belang.
Broederschap is in humanistische zin niet de van boven afgedwongen solidariteit: we hebben in de ondergang van de Sovjet-Unie en Joegoslavië kunnen zien tot welke ellende dat kan leiden. Het gaat hier om het welbegrepen eigenbelang: je beseft dat als de ene minderheid onderdrukt wordt, jou dat ook kan treffen omdat iedereen op de een of andere manier tot minderheden behoort: linkshandigen, roodharigen, enz. Samengevat: mensen kunnen kiezen en ook niet-kiezen is een keuze.
3. Theocratie, technocratie, biocratie, of democratie?
Deze keuzevrijheid staat haaks op de gedachte dat mensen zich hebben te onderwerpen aan hogere machten (theocratie), aan wetenschappelijke wetten (technocratie), als ook aan natuurwetten (biologisch determinisme) maar is uitstekend te verbinden met democratie.
Vanuit humanistisch oogpunt is democratie niet de dictatuur van de meerderheid maar de maatschappelijke vormgeving van het menselijk zelfbeschikkingsrecht. Anders gezegd: als 76 Kamerleden zouden beslissen dat homo’s en Friezen gediscrimineerd mogen worden dan is dat geen democratisch besluit. Homo’s en Friezen hebben het recht om zelf zin en vorm te geven aan hun bestaan zonder dat aangetoond hoeft te worden dat zij andere hersenen of genen hebben, ook al probeert een professor Sickbock ons dat nog zo vaak wijs te maken. Er zijn ongetwijfeld biologische factoren die van belang zijn in het menselijk bestaan maar dat geeft niemand het recht om op grond daarvan mensenrechten te schenden.
4. Identiteit
We
kunnen een onderscheid maken tussen een persoonlijke identiteit (WIE
ben ik) en een
collectieve (WAT ben ik). Vanuit humanistisch oogpunt staat de
persoonlijke identiteit centraal maar de paradox is dat die zich niet
kan ontwikkelen in een omgeving zonder bepaalde soorten collectieve
identiteiten.
Dit is de paradox van de opvoeding: afwezigheid van regels maakt onvrije mensen omdat iedereen pas zijn eigen identiteit kan ontwikkelen in wisselwerking met collectieve identiteiten die daar ruimte voor scheppen. Je ziet dit het duidelijkst bij het opgroeien van homo/lesbische kinderen. Vrijwel alle andere leden van minderheden groeien op in een omgeving die hen mogelijkheden tot positieve identificatie bieden maar vrijwel alle homo/lesbische kinderen groeien in een heteroseksuele omgeving op en missen dus op dit punt de mogelijkheid om zich in anderen te kunnen herkennen tenzij ouders, opvoeders en onderwijzers zich daarvan bewust zijn en daarnaar handelen.
Voor de toekomst van de Friese identiteit is het daarom van belang dat ouders, opvoeders en onderwijzers zich bewust zijn van het belang van positieve mogelijkheden tot identificatie met de Friese taal en cultuur. Het domste wat je dan kunt doen is dat te verwaarlozen, bijvoorbeeld door bibliotheken met Friese boeken weg te bezuinigen. Friestalig onderwijs, de toneelgroepen Tryater en Sult evenals Omrop Fryslân spelen daarom een wezenlijke rol voor de toekomst van de Friese cultuur.
Identiteiten kunnen opgedrongen, toegeschreven, verkregen of zelfgekozen zijn. Dat opdringen kan gebeuren door op grond van de vijf G’s (geboorte, geslacht, gerichtheid, godsdienst of geschiedenis) iemand een bepaalde identiteit op te leggen. Zo denken hele volksstammen (zelfs veel homo’s!) dat een homoman zich vrouwelijk zou moeten gedragen. Hier zie je ook de samenhang tussen vrouwen- en homodiscriminatie: omdat in homovijandige culturen “mannelijk” gedrag hoger gewaardeerd wordt dan “vrouwelijk” gedrag, verlaagt een homoman zich door dat gedrag aan te nemen. Culturen die mannen en vrouwen meer vrijheid geven voor persoonlijke identiteitsvorming denken positiever over homoseksualiteit dan culturen waarin de rollen van mannen en vrouwen vastgelegd liggen.
De vijf G’s zijn niet onbelangrijk maar ze zijn als afkomst geen persoonlijke verdienste: als iemand zegt trots te zijn als homo of als Fries dan wordt bedoeld trots te zijn op wat de betrokkene van die aanleg of afkomst gemaakt heeft. Dat kan het beste omschreven worden met het begrip emancipatie: het toenemend vermogen om met behulp van bepaalde collectieve identiteiten een persoonlijke identiteit te ontwikkelen en vandaar uit weer bij te dragen aan het verder ontwikkelen van die collectieve identiteiten die zelfbeschikking en diversiteit bevorderen.
Anders gezegd: de emancipatie van homo’s, vrouwen en Friezen is niet voltooid als zij zich als hetero’s, mannen en Hollanders gaan gedragen. Emancipatie heeft niet als eindstation de gelijkvormigheid maar de ongelijkvormigheid in gelijkwaardigheid. In die zin moeten dus begrippen als “Proud to be gay” en “Fryslân boppe” begrepen worden.
5. Voorbeeld: Vlaanderen
Het had niet veel gescheeld of ik was in 1982 niet gepromoveerd op het proefschrift "Homoseksualiteit in Nederland; studie van een emancipatiebeweging" maar op de taalstrijd in Vlaanderen. Mijn hoogleraar vond taalstrijd in die tijd achterhaald en homobevrijding veel actueler. Wie nu (2011) naar de problemen in België kijkt, kan tot een andere afweging komen. Het is voor de Vlaamse en de Friese emancipatiebewegingen belangrijk om van elkaars ervaringen te leren. Er zijn zeker verschillen: de Vlamingen vormen in België een meerderheid en de Friezen in Nederland een minderheid. Maar veel van de hedendaagse problemen in België hadden vermeden kunnen worden als Walen en Vlamingen beter naar de Friese geschiedenis hadden gekeken. Zo is het een verademing om te zien hoe Friestaligen en niet-Friestaligen in Friesland met elkaar omgaan in vergelijking met de minachting waarmee de meerderheid van de Franstaligen weigert Nederlands te leren verstaan.
Wist U dat de (in 2011) alsmaar mislukkende onderhandelingen om tot een nieuwe Belgische regering te komen in de minderheidstaal het Frans werden gehouden? Dat in Brussel en omgeving de meeste Franstaligen weigeren met Nederlandstaligen te spreken? Dat de Fransdolle partij FDF (Front des Francophones) Vlamingen als nazi’s behandelt?
Dit is de paradox van de opvoeding: afwezigheid van regels maakt onvrije mensen omdat iedereen pas zijn eigen identiteit kan ontwikkelen in wisselwerking met collectieve identiteiten die daar ruimte voor scheppen. Je ziet dit het duidelijkst bij het opgroeien van homo/lesbische kinderen. Vrijwel alle andere leden van minderheden groeien op in een omgeving die hen mogelijkheden tot positieve identificatie bieden maar vrijwel alle homo/lesbische kinderen groeien in een heteroseksuele omgeving op en missen dus op dit punt de mogelijkheid om zich in anderen te kunnen herkennen tenzij ouders, opvoeders en onderwijzers zich daarvan bewust zijn en daarnaar handelen.
Voor de toekomst van de Friese identiteit is het daarom van belang dat ouders, opvoeders en onderwijzers zich bewust zijn van het belang van positieve mogelijkheden tot identificatie met de Friese taal en cultuur. Het domste wat je dan kunt doen is dat te verwaarlozen, bijvoorbeeld door bibliotheken met Friese boeken weg te bezuinigen. Friestalig onderwijs, de toneelgroepen Tryater en Sult evenals Omrop Fryslân spelen daarom een wezenlijke rol voor de toekomst van de Friese cultuur.
Identiteiten kunnen opgedrongen, toegeschreven, verkregen of zelfgekozen zijn. Dat opdringen kan gebeuren door op grond van de vijf G’s (geboorte, geslacht, gerichtheid, godsdienst of geschiedenis) iemand een bepaalde identiteit op te leggen. Zo denken hele volksstammen (zelfs veel homo’s!) dat een homoman zich vrouwelijk zou moeten gedragen. Hier zie je ook de samenhang tussen vrouwen- en homodiscriminatie: omdat in homovijandige culturen “mannelijk” gedrag hoger gewaardeerd wordt dan “vrouwelijk” gedrag, verlaagt een homoman zich door dat gedrag aan te nemen. Culturen die mannen en vrouwen meer vrijheid geven voor persoonlijke identiteitsvorming denken positiever over homoseksualiteit dan culturen waarin de rollen van mannen en vrouwen vastgelegd liggen.
De vijf G’s zijn niet onbelangrijk maar ze zijn als afkomst geen persoonlijke verdienste: als iemand zegt trots te zijn als homo of als Fries dan wordt bedoeld trots te zijn op wat de betrokkene van die aanleg of afkomst gemaakt heeft. Dat kan het beste omschreven worden met het begrip emancipatie: het toenemend vermogen om met behulp van bepaalde collectieve identiteiten een persoonlijke identiteit te ontwikkelen en vandaar uit weer bij te dragen aan het verder ontwikkelen van die collectieve identiteiten die zelfbeschikking en diversiteit bevorderen.
Anders gezegd: de emancipatie van homo’s, vrouwen en Friezen is niet voltooid als zij zich als hetero’s, mannen en Hollanders gaan gedragen. Emancipatie heeft niet als eindstation de gelijkvormigheid maar de ongelijkvormigheid in gelijkwaardigheid. In die zin moeten dus begrippen als “Proud to be gay” en “Fryslân boppe” begrepen worden.
5. Voorbeeld: Vlaanderen
Het had niet veel gescheeld of ik was in 1982 niet gepromoveerd op het proefschrift "Homoseksualiteit in Nederland; studie van een emancipatiebeweging" maar op de taalstrijd in Vlaanderen. Mijn hoogleraar vond taalstrijd in die tijd achterhaald en homobevrijding veel actueler. Wie nu (2011) naar de problemen in België kijkt, kan tot een andere afweging komen. Het is voor de Vlaamse en de Friese emancipatiebewegingen belangrijk om van elkaars ervaringen te leren. Er zijn zeker verschillen: de Vlamingen vormen in België een meerderheid en de Friezen in Nederland een minderheid. Maar veel van de hedendaagse problemen in België hadden vermeden kunnen worden als Walen en Vlamingen beter naar de Friese geschiedenis hadden gekeken. Zo is het een verademing om te zien hoe Friestaligen en niet-Friestaligen in Friesland met elkaar omgaan in vergelijking met de minachting waarmee de meerderheid van de Franstaligen weigert Nederlands te leren verstaan.
Wist U dat de (in 2011) alsmaar mislukkende onderhandelingen om tot een nieuwe Belgische regering te komen in de minderheidstaal het Frans werden gehouden? Dat in Brussel en omgeving de meeste Franstaligen weigeren met Nederlandstaligen te spreken? Dat de Fransdolle partij FDF (Front des Francophones) Vlamingen als nazi’s behandelt?
De haat waarmee de Vlamingen in Frankrijk eeuwenlang werd verboden om Nederlands te spreken, zou ik culturele genocide willen noemen. Toch is er (of misschien wel juist daardoor) in Frans-Vlaanderen sprake van een sterke Vlaamse identiteit en wordt in steeds meer scholen in Rijsel/Lille en Duinkerke, Kassel, Hazebroek, Winoksbergen, Wormhout, Hondschote, en Steenvoorde Nederlands gegeven op basisscholen. En in de delta van het riviertje de Aa tussen Duinkerken en Kalis/Calais had ik zelfs het gevoel in Friesland rond te rijden. Op de indrukwekkende berg van Kassel kwam ik tot mijn vreugde zelfs een standbeeld tegen van de Vlaamse graaf Robert le Frison! De gewoonte om de historische Friese invloedssfeer te laten ophouden bij het Zwin is mijns inziens te bescheiden. Het wordt hoog tijd dat meer Friezen het Blootland en het Houtland tussen Duinkerke en Rijsel gaan bezoeken en leren waarderen.
6. Voorbeeld: verschillende Frieslanden
Het voorbeeld van het Vlaams bewustzijn in verfranste gebieden in Frankrijk kan ons helpen om de Friese identiteit van de andere Frieslanden West-, Oost- en Noord-Friesland beter te begrijpen. Men kan mensen wel hun taal ontnemen maar moeilijker hun identiteit. “De taal is gans het volk”, zoals de Vlaamse strijdkreet luidde. Maar desalniettemin zou het voor de Friese emancipatiebeweging onverstandig zijn om die uitsluitend als een taalstrijd te benaderen. Het heeft mij steeds verbaasd om te merken hoe weinig Nederlandse Friezen ooit Oost- en Noord-Friesland in Duitsland hebben bezocht waar de Friese identiteit nog altijd springlevend is. En hoeveel Friezen zijn zich bewust van de invloed die Friezen hebben gehad op de ontwikkeling van Holland, Nederland en via Nieuw-Amsterdam op de Verenigde Staten? (Lees de boeken van Luit van der Tuuk over De Friezen; de vroegste geschiedenis van het Nederlandse kustgebied, en van Russel Shorto over "Nieuw Amsterdam; eiland in het hart van de wereld" over het ontstaan van Friese en Amerikaanse identiteiten).
Gelukkig groeit in Friesland wel het besef dat het Europese minderhedenbeleid van grote betekenis is om de verworvenheden van de Friese emancipatie ook in de toekomst veilig te stellen. Net zoals dat voor de homobeweging geldt. Vroeger gold de regel: “stadslucht maakt vrij”. Tegenwoordig kun je als homo beter op het Friese platteland wonen: “Friesland maakt vrij!” Ik herinner mij nog dat Nederlandse homo’s al blij waren als ze door de Amsterdamse Leidsestraat hand in hand konden lopen en neerkeken op de achterlijke provincie. Veel van die Amsterdammers kwamen daar overigens zelf vandaan.
Net zoals potenrammers hun eigen onzekerheid over hun seksuele identiteit afreageren door die in openlijke homo’s te vervolgen, zo is de minachting van “de provincie” door sommige Randstedelingen een blijk van onverwerkte minderwaardigheidsgevoelens over hun eigen verleden. De bevordering van een positieve en op diversiteit gerichte Friese identiteit in de verschillende Frieslanden is daarom een welbegrepen eigenbelang voor iedereen die de betekenis van culturele diversiteit voor een verenigd Europa onderkent.
7. Assimilatie, segregatie, integratie
Eeuwenlang hebben mannen die op mannen vielen (en vrouwen die op vrouwen vielen) geworsteld tussen aanpassing en afzondering. Homoseksueel gedrag is van alle tijden en plaatsen, wereldwijd. Maar telkens werd daar op andere wijzen inhoud en vorm aan gegeven. Wie zegt dat de bijbel of de koran homoseksualiteit verbiedt, verkondigt net zulke onzin als godsdienstigen die dat zeggen over televisie kijken of autorijdende vrouwen.
Hedendaagse homoseksuele identiteiten zijn pas in de laatste eeuwen tot ontwikkeling gekomen. Alle veroordelingen die men in bijbelse en koranteksten meent te moeten lezen, slaan op zijn best (of zijn slechtst) op mensen die geacht werden hetero te zijn en die zich tegen hun eigen identiteit in zouden gedragen. En degenen die menen dat homoseksualiteit een westerse uitvinding zou zijn, blijken niet op de hoogte van de gelijkgeslachtelijke praktijken in vroegere en hedendaagse Afrikaanse en Aziatische culturen. Niet homoseksualiteit is opgedrongen aan die culturen maar de anti-homoseksualiteit van met name de Engelse koloniale wetgeving uit vooral de negentiende eeuw.
We zijn dus niet meer gedwongen te kiezen tussen assimilatie of segregatie want er is een tussenvorm die integratie heet: het ontwikkelen van persoonlijke of subculturele identiteiten die heel goed kunnen samengaan met collectieve identiteiten die ruimte bieden aan gelijkwaardigheid in verscheidenheid.
Onlangs was er een Marokkaans-Nederlandse jongen die op de televisie zei niets van homo’s te moeten hebben: ze moesten maar terug naar “hun eigen land”! Hier zien we duidelijk dat discriminatie op grond van afwijkende identiteiten makkelijk doorgegeven kan worden. Daarom is het ontwikkelen van een sterke en open Friese identiteit niet een bron van discriminatie maar juist een middel tot bestrijding daarvan. Iemand die weet wie en wat hij of zij wil zijn, staat sterker in de schoenen dan iemand die zich achtergesteld voelt en dat gevoel wil wegdringen door zich tegen anderen af te zetten. De grootste homovervolgers zijn degenen die hun eigen homogevoelens onderdrukken door die in anderen te achtervolgen.
8. Friese identiteiten
Ik ben zelf geboren en (tot mijn achttiende) getogen in het Gooi. Toen Herman en ik elkaar veertig jaar geleden leerden kennen, spraken wij af dat hij naar de Randstad zou komen en dat wij na onze werkloopbaan naar zijn "heitelân" Friesland zouden verhuizen. Dankzij onze vele vakanties in Friesland kon ik mij daar wel iets bij voorstellen maar de overgang van Randstad naar Friesland was toch groter dan ik dacht. Zonder de hulp van Herman had het makkelijk mis kunnen gaan. Helaas kennen weinig mensen de inburgeringsgids van Marja Boonstra voor niet-Friezen die in Friesland willen gaan wonen, werken of verblijven: "nieuwefriezen.nl". We kennen wel allemaal het voorbeeld van de Friese brugwachter die tegen een tegemoetkomende boot met niet-Friezen roept: “It kin net” ofwel: het kan niet!
Maar gelukkig waren er enkele Hollanders die Friesland bezochten die mij enorm geholpen hebben om te verfriezen. De eerste cultuurschok was het vele toeteren in de Friese dorpen. Ik was gewend aan het toeteren in de Randstad dat meestal gepaard ging met schelden en de opgestoken middelvinger. Ik ben de hele wereld rondgereisd en ben in het verkeer nog nooit zoveel uitgescholden als in Amsterdam. Het meest nog door voetgangers en fietsers die zich zelf niet aan verkeersregels houden maar een groot genoegen beleven aan het uitfoeteren van automobilisten die zich wel aan de regels houden. Het was dus een hele, positieve, ontdekking dat men in Friese dorpen elkaar begroet door te toeteren!
Mijn tweede inburgeringservaring was dat men in Friese dorpen met elkaar de straat schoon houdt. Toen ik gedachteloos wat rotzooi van de straat oppikte, werd ik verrast door een bekakt Goois pratende “dame” die schamperde: “Ingehuurd om de straat schoon te houden?” Gelukkig kon ik haar in hetzelfde bekakte Goois antwoorden dat “wij Friezen” geen rotzooi maken van de openbare ruimte en dat men daar in de Randstad nog wat van kon leren!
De derde ervaring betrof een groep Leidse studenten. (Ook hier helpt het als je de Randstad- dialecten een beetje kent.) Ze liepen in ons dorp Molkwar rond zoals men een dierentuin met exotische vogels bespreekt en de minachting voor het achterlijke platteland spatte er van af. Ik kon het toen niet laten om mij voor te stellen als een hoogleraar die het betreurde dat sommige studenten zich vooroordeelbevestigend gedroegen, waarop zij met de spreekwoordelijke staart tussen de benen afdropen.
Een vierde ervaring was een taalmisverstand. Algemeen Beschaafd Fries heet “Geef Frysk” (spreek uit: keef) ofwel gaaf Fries, maar ik verstond Gay Fries en was heel benieuwd naar deze mij onbekende homotaal...
De vijfde ervaring heeft voor iemand een noodlottiger afloop gehad zoals vele Friezen uit de media weten. Voor niet-Friezen: het is in Friesland veel gebruikelijker dan in de Randstad om elkaar op straat te begroeten ook al kent men elkaar niet. Gangbaar is: “Goeie” (spreek uit koeie) dat niets met koeien te maken heeft maar goedendag betekent, iets dat je in de Randstad nauwelijks meer hoort. Ook gebruikelijk is “Midje” dat goedemiddag betekent maar door homovijandige Friesonkundige jongelingen snel verstaan kan worden als “mietje” met alle mogelijk fatale gewelddadige gevolgen van dien. Kortom: een gebruiksaanwijzing Fries voor niet-Friezen is zeer aan te raden!
Er zijn drie soorten Friese identiteiten: je bent er geboren en getogen, je bent Fries van herkomst maar woont elders (de “Friezen om utens” die zich vaak nog heel nauw met Friesland verbonden voelen), en de nieuwkomers zoals ik. Van hen wordt verwacht dat ze snel leren om Fries te verstaan. Dat laatste is makkelijker dan veel niet-Friese Nederlanders denken. Begrijp je een woord niet, ga naar het Engels en dan lukt het meestal wel want het Fries bevindt zich tussen het Nederlands en het Engels in. Wat zou helpen is als de Nederlandstalige televisiezenders wat meer Friessprekenden met ondertiteling zou laten zien en horen. En als Friestaligen niet meteen Nederlands beginnen te spreken tegen mensen zoals ik die Fries willen leren spreken. Een soort uit de kast komen van Friezen dus!
Een sterke en open Friese identiteit vraagt om het gebruik van Fries in opvoeding, onderwijs, media en positieve beeldvorming. Wie dat nalaat, geeft de beeldvorming uit handen met alle gevaarlijke gevolgen van dien zoals de geschiedenis van de homovervolging heeft laten zien: wie beantwoordt aan de vooroordelen wordt opgemerkt en versterkt de vooroordelen, wie met open vizier opkomt voor de eigen identiteit die doorbreekt de negatieve vooroordelen en bevordert een sterke en open identiteit, zowel persoonlijk als collectief.
Identiteit: daar moet je wel wat voor doen maar dan heb je ook wat om trots op te zijn!
Naschrift. Friesland
Het best bekeken blogbericht over Friesland blijft nummer 33 over de Friese taalvrede. Binnen deze groep zijn ook veel bekeken de blogberichten nummer 21 over It wrede paradys, 9 over Vlaanderen & Friesland, nummer 114 over Identiteit als keuze, nummer 81 over de Fryske taalfrede, nummer 258 over Vreedzaam Friesland (2) (de grootste stijger in deze groep), nummer 143 over Friesland in mijn memoires, nummer 109 over de Fryske taalfrede op 'e nij bedrige, nummer 150 over Nexit? Fryslânexit!, nummer 176 over Friezen uitvinders poldermodel en nummer 175 over Frieslands 'iepen mienskip' . Zie voor een recent blogbericht over onder andere Friesland nummer 224 over # MeToo (5) #IkOok (2) Een zwarte man als dader? (met name over de beruchte 'slag om Dokkum').
De Fryske webside It Nijs.frl besteedde aandacht aan mijn blog, onder andere door in het Fries vertaalde blogberichten te plaatsen: Divagedrach tsjin Swarte Pyt wurket averjochts, Fryslân yn myn tinzen en Nexit? Fryslânexit! Een leuke manier om Fries te leren lezen...
Naschrift. Vlogberichten
Inmiddels zijn dertien vlogberichten verschenen:
1. Aanleiding memoires Rob Tielman, (het op twee na meest bekeken vlogbericht)
2. Boerkini's welkom op het naaktstrand, (het op een na meest bekeken vlogbericht)
3. Homo(zelf)haat,
4. Tegen homoporno en voor homo-erotiek, (het meest bekeken vlogbericht)
5. Geweld en preutsheid in de VS,
6. Nederlandse en puriteinse tradities in de VS,
7. Frieslands 'iepen mienskip', (het meest bekeken Friese vlogbericht)
8. Friezen uitvinders poldermodel,
9. Atlas van Friesland,
10. Homoseksualiteit en homocultuur, (het op drie na meest bekeken vlogbericht)
11. Internetdating homo's en beeldvorming,
12. Misverstanden rond Europese Unie en
13. Humanisme is niet het bestrijden van godsdienst.
zaterdag 11 mei 2019
293. Humanisme-kritiek weersproken
Regelmatig
wordt de meest onzinnige kritiek op "het humanisme" geuit zonder dat daar
vanuit de humanistische stroming en beweging op gereageerd wordt. Dat
komt omdat men niet op alle onzin kan reageren die vooral via (a)sociale
media wordt verspreid. Ik geef een paar voorbeelden: dat de aarde plat
zou zijn, dat men van inentingen dikwijls autistisch zou worden, dat
homoseksualiteit te "genezen" zou zijn, dat communisme, fascisme en
humanisme één pot nat zou zijn, dat er geen Joden- en homovervolgingen
zouden zijn geweest tijdens de Tweede Wereldoorlog, enzovoorts. Toch is
het goed om zo af en toe de minder stompzinnige kritiek serieus te
nemen. Dat deed ik al bijna dertig jaar geleden in de Socrates-lezing
1990. Tot mijn verrassing bleek die grotendeels nog steeds actueel te
zijn. Inmiddels heeft de wereldwijde humanistische beweging goed naar
mijn geuite kritiek geluisterd en dat is dan in deze overpessimistische tijden het broodnodige goede
nieuws.
1. Inleiding
Deze Socrateslezing
staat in het teken van de zogenaamde humanisme-kritiek. In de afgelopen jaren
is er vanuit verschillende hoeken kritiek geuit op het humanisme. Mij is
verzocht om deze kritiek te ontleden en er op te reageren.
Allereerst zal ik omschrijven wat ik onder humanisme versta. En vervolgens zal ik de belangrijkste vormen van hedendaagse kritiek op dit humanisme beschrijven en beantwoorden. Deze reacties komen vanzelfsprekend geheel voor mijn eigen verantwoording. Toch zal ik trachten mijn antwoorden zo te verwoorden dat zij zoveel mogelijk weergeven wat op dit ogenblik in de internationale humanistische beweging leeft (i).
Het woord humanisme heeft net als ieder ander woord geen betekenis in zichzelf. Taal heeft de betekenis die wij er aan toekennen. In het dagelijks leven vooronderstellen wij dat we dezelfde betekenissen geven aan dezelfde woorden. In onze wetenschappelijke en levensbeschouwelijke bezinning mogen wij daar echter niet van uit gaan. Juist dan moeten wij onszelf rekenschap geven van de betekenissen die wij vaak onbewust aan onze woorden hechten.
Ik omschrijf humanisme als de levensovertuiging die ervan uitgaat dat mensen in staat zijn en ook in staat gesteld moeten worden om zelf zin en vorm te geven aan hun bestaan. Die levensovertuiging kan vervolgens maatschappelijk vorm krijgen in een humanistische beweging. Uitgaande van het menselijk vermogen tot, en het recht op zelfbeschikking, kent deze beweging geen openbaring of leergezag zoals de meeste andere georganiseerde levensbeschouwingen. Dit heeft grote gevolgen voor de wijze waarop wij omgaan met het humanisme en de kritiek daarop.
Bijvoorbeeld: dit is
de Socrateslezing 1990, uitgesproken in het Erasmushuis te Utrecht. Wat
betekent het gebruik van deze namen door humanisten? Zijn Socrates en Erasmus
misschien humanistische heiligen geworden? Is alles wat zij gezegd, geschreven
of gedaan hebben nu tot humanistisch dogma verklaard, en is alle kritiek daarop
ook tegelijkertijd kritiek op ons? Het zal duidelijk zijn dat het antwoord
ontkennend is: het humanisme kent geen heiligen of dogma's. Wij kunnen ons door
mensen zoals Socrates en Erasmus laten inspireren zonder ons geheel en al met
hen te vereenzelvigen.
Betekent het ontbreken van openbaring, leergezag, heiligen en dogma's nu ook dat wij ons geheel vrijblijvend kunnen onttrekken aan iedere kritiek op het humanisme? Integendeel: wie vrijheid zoekt, vindt verantwoordelijkheid. Wie beschuldigd wordt van normloosheid, westers imperialisme, milieuvervuiling, vrouwenonderdrukking, en dogmatisch rationalisme kan deze beschuldigingen niet onweersproken laten.
Maar is al die kritiek dan wel op het georganiseerde humanisme gericht? Iets is niet humanistisch, omdat er humanistisch op staat. Vaak richt de kritiek zich op meningen waarin de Nederlandse humanistische beweging zich niet kan herkennen. Maar dat is nog geen reden om te doen alsof er niets aan de hand is. Wij leven niet op een eiland, maar maken deel uit van een wereld waarin het recht op menselijke zelfbeschikking voortdurend wordt geschonden. Wie nu de humanisme-kritiek onweersproken laat, moet niet verbaasd zijn als spoedig het recht tot tegenspraak verdwenen is.
Internationaal gezien
gaat de grootste bedreiging uit van de theocratische humanisme-kritiek. Volgens
fundamentalistische godsdienstigen is het ‘goddeloze’ humanisme
verantwoordelijk voor alle normloosheid en daarmee samenhangende criminaliteit,
drugsgebruik, prostitutie, consumptiecultuur enzovoorts. De achterliggende
redenering is dat mensen zelf niet in staat zijn om te bepalen wat goed en
kwaad is, en dat zij daarvoor een beroep moeten doen op hogere machten.
Wat is er waar van deze kritiek? Zeker: er waren en zijn humanisten die ervan uit gingen dat de mens van nature goed zou zijn. Dat het verspreiden van wetenschappelijke kennis vanzelf tot betere mensen zou leiden. Dat een scheiding van kerk en staat vanzelf tot een betere samenleving zou voeren. En dat mensen in staat zouden zijn om geheel vanuit zichzelf met nieuwe vrijheden op verantwoorde wijze om te gaan.
Die vooronderstellingen blijken in de praktijk vaak niet te kloppen. En het is dan ook niet toevallig dat juist die humanistische bewegingen het meest succesvol zijn geweest die deze vooronderstellingen verlaten hebben. Die er van uit gaan dat de mens zich zowel ten goede als ten kwade kan ontwikkelen. Die in humanistisch vormingsonderwijs en geestelijk werk mensen zodanig begeleiden dat zij steeds meer in staat zijn om zelf aan hun bestaan inhoud en vorm te geven. Die geen neutrale, maar een pluriforme staat willen. En die niet de nadruk leggen op het afbreken van de godsdienst, maar op het opbouwen van een levensovertuiging die daadwerkelijk mensen in staat stelt vrij en verantwoordelijk te zijn (ii).
Mijn antwoord op de theocratische humanisme-kritiek is dat het hedendaagse humanisme geen antigodsdienstig neutralisme is, maar een levensovertuiging die wezenlijk bijdraagt aan een pluriforme democratie gebaseerd op de internationale mensenrechtenverdragen.
Het zijn diezelfde
mensenrechtenverdragen die een tweede vorm van humanisme-kritiek opleveren: het
humanisme zou een vorm van cultuur-imperialisme zijn. Humanisten zouden
westerse opvattingen over individuele zelfbeschikking opdringen aan culturen
die er andere opvattingen op na houden. Zijn humanisten inderdaad
onverdraagzaam als zij zich inzetten voor de handhaving van mensenrechten?
Juist omdat wij uitgaan van zelfbeschikking, betekent dat ook dat iemand in vrijheid kan beslissen om deel uit te maken van een organisatie die de vrijheid van de eigen leden beperkt. Wezenlijk is echter dat die organisatie niet het zelfbeschikkingsrecht van anderen aantast en dat alle leden het recht hebben om die organisatie weer te kunnen verlaten. Daarom moet iedere staat die de mensenrechten wil handhaven, per definitie levensbeschouwelijk pluriform zijn. Niet het humanisme is imperialistisch, maar degenen die hun macht gebruiken om anderen in hun zelfbeschikking te beperken.
Een derde vorm van
kritiek is de modernisme-kritiek (iii). In het zogenaamde postmoderne
denken wordt het vooruitgangsgeloof aangevallen. De vooronderstelling dat de
vrije ontwikkeling van wetenschap en techniek vanzelf tot een betere wereld zou
leiden, die vooronderstelling heeft inderdaad in het verleden in de
humanistische stroming veel aanhang gehad. De verschrikkingen van de Tweede
Wereldoorlog en de ontwikkeling van kernwapens hebben echter op grote schaal in
de humanistische beweging een einde gemaakt aan een dogmatisch
vooruitgangsgeloof. Het zijn met name humanistische wetenschappers geweest die
de ethische verantwoordelijkheid van het vrije wetenschappelijke onderzoek
hebben benadrukt.
Niet alles wat kan, moet ook kunnen. Niet alles wat nieuw of modern is, is daarom goed. Het humanisme is geen modernisme en hoeft zich daarom niet alle modernisme-kritiek aan te trekken. Toch is het goed om het dogmatisch vooruitgangsgeloof niet zonder meer in te ruilen voor een even dogmatisch doemdenken. Net zomin als de mens van nature goed of slecht is, net zomin is er een natuurwet die vooruitgang of ondergang aan ons oplegt. Evenzeer zoals wij ons persoonlijk bestaan menswaardiger kunnen maken, zo kunnen wij dat ook met onze wereld doen. En zo is het oude vooruitgangsgeloof in humanistische kring vervangen door een denken in termen van het menswaardiger maken van onze wereld (iv).
Emancipatie, opgevat
als het toenemend vermogen zelf vorm te geven aan het eigen bestaan, is een
belangrijk kenmerk van het hedendaagse humanisme. En dat is tegelijkertijd het
doelwit van de structuralistische humanisme-kritiek (v). Deze
kritiek komt er op neer dat het humanisme verweten wordt dat het bij mensen de
waan oproept dat zij zichzelf zouden kunnen bevrijden, terwijl in feite alleen
maar oude vormen van afhankelijkheid vervangen worden door nieuwe. In deze
gedachtegang blijven mensen bepaald door de structuren waarvan zij deel uit
maken. Wij denken zelf te denken, maar in feite zouden wij gedacht worden omdat
wij ons aan de dwingende structuren van cultuur en taal niet zouden kunnen
onttrekken.
De vooronderstelling achter deze kritiek is dat er zoiets als absolute vrijheid door het humanisme zou worden nagestreefd. Toegepast op de taal, wordt al snel duidelijk hoe onzinnig een dergelijk absoluut vrijheidsideaal is. Als iedereen een geheel eigen taal zou spreken, zou niemand elkaar meer verstaan. Het andere uiterste is het echter om de mensen die een taal spreken slechts te zien als het willoze werktuig van die taal. Onze taal is noch subjectief noch objectief maar intersubjectief: wij gebruiken bestaande of maken nieuwe woorden en kennen daar bewust of onbewust betekenissen aan toe.
Het is de ironie van de geschiedenis dat de structuralistische humanisme-kritiek vooral in Frankrijk tot ontwikkeling is gekomen onder filosofen die nauwelijks een andere taal dan het Frans beheersten. Zijzelf zijn daardoor het beste bewijs geworden voor hun beperkte gelijk. Door hun onvermogen andere talen te bespelen zoals hun moedertaal, werden zij inderdaad de gevangenen van de beperkingen die aan iedere afzonderlijke taal kleven. Het is door de veeltaligheid dat wij ons bewust worden van zowel de tekorten als de mogelijkheden die talen ons bieden. Talen zijn niet meer en niet minder dan werktuigen van onze geest. Wij worden slechts dan een willoos werktuig van onze taal als wij niet in staat zijn via andere talen met onszelf te spreken.
Het vermogen andere talen te spreken, scherpt onze vaardigheid om onze gedachten te onderscheiden van de woorden waarin wij gewend zijn ons uit te drukken. Net zoals buitenlanders vaak beter in staat zijn om de eigenaardigheden van onze cultuur te doorzien, zo dwingt het uitspreken van onze gedachten in andere talen ons om de eigenaardigheden van iedere taal te onderkennen.
Het is door de Nederlandse veeltaligheid dat het Nederlandse humanisme niet in een intellectueel isolement is terecht gekomen. Het is door de Franse eentaligheid dat het Franse humanisme voor een belangrijk deel in een dogmatisch rationalisme en antiklerikalisme is blijven steken. En het is door diezelfde Franse eentaligheid dat de vereenzelviging van humanisme met dogmatisch rationalisme door het structuralisme heeft kunnen plaats vinden. Dit alles maakt duidelijk hoezeer in een eenwordend Europa de veeltaligheid moet worden toegejuicht en de eentaligheid als een gevaar voor intellectuele inteelt moet worden tegengegaan.
Het absoluut vrije subject staat niet als humanistisch ideaal tegenover een vermeend objectieve collectiviteit. Als iets in de Nederlandse geschiedenis duidelijk is geworden, dan is dat het feit dat mensen een maatschappij kunnen maken waarin zowel het relatief autonome individu als een pluriform democratische overheid kunnen samengaan. Het grondwettelijk beginsel van zelfbeschikking voorkomt dat democratie wordt opgevat als de dictatuur van de meerderheid. En het bestaan van intermediaire structuren tussen individu en overheid maakt de maatschappij menswaardiger.
De rol van zelfgekozen intermediaire structuren is wezenlijk in een pluriforme democratie. Het voorkomt vervreemding en verhoogt de maatschappelijke betrokkenheid. Democratie is meer dan vrije verkiezingen en vrije media. Wie het zelfbeschikkingsrecht van individuen en minderheden centraal stelt, begrijpt dat er een tegenwicht moet zijn tegen een democratie opgevat als dictatuur van de meerderheid. Wie het democratiseringsproces in Midden-Europa beziet, begrijpt dat het fataal was dat vrijwel het gehele maatschappelijke middengebied verstatelijkt was. Een levende democratie kan niet bestaan zonder zelforganisaties van burgers die er voor zorgen dat de balans tussen staat en individu niet doorslaat naar de ene of de andere kant, naar de dictatuur van de staat of de dictatuur van de straat.
Nederland verschilt in dit opzicht duidelijk van Frankrijk en de Verenigde Staten. De Franse en de Amerikaanse Revolutie hebben de scheiding van kerk en staat neutralistisch opgevat. De angst voor de kerkelijke macht is daar onder humanisten zodanig groot geweest dat de nadruk altijd meer heeft gelegen op het beschermen van individuele vrijheden dan op het tot stand brengen van intermediaire levensbeschouwelijke verbanden. In een pluriforme benadering zoals in Nederland laten gelijkwaardigheid en ongelijkvormigheid zich veel makkelijker combineren. Daardoor kunnen zelfgekozen intermediaire verbanden tussen burger en overheid een belangrijke functie vervullen om de tegenstelling tussen individu en collectief om te zetten in samenwerking (vi).
Hoe zijn nu de ontwikkelingen in Midden- en Oost-Europa te begrijpen? (vii) Omdat het communisme aldaar zich graag tooide met het woord humanisme, zijn voor velen humanisten uit West-Europa verdacht. In de eerste plaats kan niemand het humanistisch alleenvertoningsrecht opeisen en staat het dus iedereen vrij om zich humanist te noemen. In de tweede plaats had de humanistische beweging in het geheel geen organisatievrijheid onder de communistische regimes terwijl de kerken dat (afgezien van Albanië) tot op zekere hoogte wel hadden.
Het doet dan ook wat vreemd aan om de katholieke kerk in Midden-Europa plotseling te zien opduiken als de grote verdediger van de democratie, terwijl diezelfde kerk er geen gras over laat groeien om het individuele zelfbeschikkingsrecht in te perken. Het meest duidelijke voorbeeld daarvan is Polen, waar het katholieke godsdienstonderwijs aan de openbare scholen wordt opgedrongen, waar abortus strafbaar is gesteld en waar het antisemitisme ongeremd tot uiting komt. In levensbeschouwelijk meer pluriforme landen als Tsjecho-Slowakije en Hongarije hebben humanisten iets meer kans om het zelfbeschikkingsrecht te verdedigen. Maar over het algemeen overheerst de paradox dat jarenlange godsdienst-bestrijding de ontkerkelijking eerder vertraagd dan versneld heeft.
Er is nog een andere
belangrijke vorm van kritiek op het humanisme, die ik zou willen omschrijven
als de biocratische humanisme-kritiek (viii). Onder biocratisch
versta ik biologisch-deterministisch: de vooronderstelling dat de mens zodanig
deel uit maakt van de natuur dat zijn bestaan daar volledig door bepaald wordt.
In deze gedachtegang wordt ‘moeder aarde’ heilig verklaard, en is iedere
aantasting van de natuur per definitie slecht. Het humanisme zou volgens deze
critici een belangrijke schuldige zijn voor de huidige milieuvervuiling omdat
het de mens centraal heeft gesteld in plaats van de natuur.
Vanuit humanistisch oogpunt is de natuur op zichzelf waarden-loos: het loutere feit dat iets natuurlijk is, maakt het noch goed noch slecht. Het romantische idee dat de natuur iets goeds zou zijn dat door de slechte mens verknoeid is, wordt al snel weerlegd door het feit dat de biologische overlevingswetten uiteindelijk neer komen op het recht van de sterkste. En wie het recht van de sterkste op de maatschappij ziet toegepast, begrijpt dat een biocratische samenleving mensonwaardig is.
De natuur is van A tot Z, van AIDS tot Zeehond, geen bron van humanistische normen. Die bron ligt in de mens. Mensen maken net als ieder ander levend wezen deel uit van de natuur. Toch nemen mensen daarbinnen een bijzondere plaats in. Volgens veel godsdiensten is de menselijke geest een afspiegeling van het goddelijke en ligt daarin een argument om de mens van hogere orde te verklaren vergeleken met de rest van de natuur. In het christendom zoals wij dat in Nederland kennen, was er tot voor kort sprake van een duidelijke natuurvijandigheid die bijvoorbeeld tot uiting kwam in een negatieve houding ten aanzien van seksualiteit: de zogenaamde ‘dierlijke lusten’ waarvoor niet genoeg gewaarschuwd kon worden. Het christelijke rentmeesterschap doet niets af aan de hogere betekenis die aan de mens wordt toegekend vergeleken met de rest van de natuur.
In de humanistische beweging heeft daarmee vergeleken altijd een relatief positievere houding bestaan tegenover het feit dat mensen via hun lichamelijkheid deel uitmaken van de natuur. Natuur is een noodzakelijke, maar niet voldoende voorwaarde voor mens-zijn. Lichaam en geest worden in het hedendaagse humanisme wel onderscheiden, maar zeker niet gescheiden (ix). Het menselijk bewustzijn, het menselijk vermogen zich rekenschap te geven van eigen denken en handelen, het vermogen onderscheidend te kunnen oordelen, dit alles maakt de mens niet minder deel van de natuur, maar geeft mensen wel een bijzondere vrijheid en daardoor verantwoordelijkheid.
De humanistische visie op natuur is noch theocratisch, noch biocratisch, noch technocratisch (x). Er wordt geen goddelijke of natuurlijke orde voorondersteld waaraan wij onze normen zouden moeten ontlenen. Evenmin wordt de natuur gezien als een werktuig dat geheel los van de mens naar willekeur gebruikt kan worden. Het humanistisch perspectief op natuur kan het best geschetst worden aan de hand van bijvoorbeeld de verschijnselen ziekte en gezondheid.
Gezondheid is niet de afwezigheid van ziekte maar de aanwezigheid van het vermogen om jezelf te verdedigen tegen aanslagen op het welbevinden. Wie gezondheid ziet als de afwezigheid van ziekte zal de nadruk leggen op het van buitenaf verdedigen tegen aanvallen. Er moet als het ware een ‘cordon sanitaire’, een couveuse, een ruimteschild geschapen worden om het kwetsbare wezen te verdedigen dat zonder die hulp weerloos overgeleverd zou zijn aan de boze buitenwereld. Het is niet toevallig dat de Amerikaanse houding tegenover de natuur nauw samenhangt met de panische angst voor vreemde besmettingen en indringers. Lichamelijke en politieke smetvrees vinden hun paranoïde dieptepunt in de Amerikaanse visum-formulieren waarin AIDS en communisme op één lijn gebracht zijn.
De voornaamste reden waarom de Amerikaanse oorlogen tegen seks, alcohol, prostitutie, drugs en AIDS mislukt zijn, ligt in het onvermogen om de bedreiging als deel van de oplossing te zien. Wie iedere bedreiging tracht uit te bannen, bant het leven zelf uit. Wie bedreigingen ziet als uitdagingen die de bedreigden onder te beïnvloeden voorwaarden sterker maken, zal niet de nadruk leggen op het uitroeien maar op het scheppen van zodanige omstandigheden dat de verhoudingen leefbaar kunnen zijn.
Het Amerikaans/christelijke puritanisme heeft de menselijke geest op een voetstuk geplaatst dat haar ondergang kan inhouden. Het heeft geleid tot collectieve smetvrees voor alles wat vies en boos geacht werd. Het is die angst die de slechte raadgever is geweest achter het verbieden van allerlei zaken die op zichzelf geen ramp waren, maar dit door het verbieden ervan wel werden.
Het humanisme heeft de menselijke geest in haar lichamelijke context gehouden die haar voortbestaan mogelijk maakt. Het heeft in alle ‘verlokkingen des vlezes’ uitdagingen gezien tot grotere ontplooiing. Het is die openheid voor verleidingen die tot verdraagzaamheid en zelfregulatie heeft geleid.
Die landen die AIDS hebben aangegrepen om nog meer te verbieden en te trachten uit te bannen dan zij reeds deden, die landen hebben AIDS tot een welhaast onoplosbaar probleem gemaakt. Die landen daarentegen die AIDS hebben geïntegreerd in hun beleid gebaseerd op ieders vrijheid en verantwoordelijkheid, die landen zijn meer succesvol geweest in het leren leven met deze levensbedreigende ziekte. Wie AIDS de oorlog verklaart maakt meer slachtoffers dan wie eerst de mens ziet en dan pas het virus.
De verantwoordelijkheid voor het op menswaardige wijze omgaan met de natuur blijkt ook uit het beleid van de humanistische beweging op het gebied van de bio-ethiek (xi). Het heeft noch geleid tot een heilig verklaren van alles wat natuurlijk is, noch tot het verketteren ervan. Evenzeer als het verheerlijken van de ‘maagd Maria’ samenhangt met het onderdrukken van de zelfbeschikking van vrouwen, evenzeer hangt het verheerlijken van het romantisch natuurideaal van ‘moeder aarde’ samen met het beperken van lichamelijke zelfbeschikking (bijvoorbeeld op het gebied van kunstmatige inseminatie).
Het biocratisch denken is niet alleen terug te vinden in delen van de milieubeweging, maar ook in bepaalde vormen van feminisme. Deze (meestal Frans- of Engelstalige) feministen stellen dat het humanisme door de mens centraal te stellen in feite de man tot norm hebben verklaard en daardoor vrouwen gedwongen hebben zich aan mannen aan te passen (xii). Omdat er hier ook een zekere overlap is met de structuralistische kritiek, is het goed om er op te wijzen dat wederom de taal een belangrijke verklaring voor veel misverstanden is. Zowel in het Frans als in het Engels vallen de woorden mens en man samen, en kan het begrip gelijkheid niet opgesplitst worden in gelijkwaardigheid en gelijkvormigheid. Het gevolg is dat het in die talen bijzonder ingewikkeld is om de gelijkwaardigheid van mensen zo te verwoorden dat het niet lijkt op gelijkvormigheid aan mannen.
Waar in het dogmatisch rationalisme de gelijkheid van mensen de gelijkvormigheid van mannen en vrouwen lijkt in te houden, is in het Nederlandse humanisme de menselijke gelijkwaardigheid geheel in lijn met het positief waarderen van veelvormigheid van welke aard dan ook. Waar in het biocratische denken de biologische verschillen tussen mannen en vrouwen zo bepalend zijn dat zij moeilijk onder de gemeenschappelijke noemer ‘mensen’ te brengen zijn, is het in het Nederlandse humanisme heel gebruikelijk dat iedereen zelf uitmaakt in hoeverre hij/zij verscheidenheid of gemeenschappelijkheid wil benadrukken zonder dat dit de gelijkwaardigheid aantast.
Het is tegen deze achtergrond dus heel begrijpelijk dat de humanistische beweging zich altijd heeft ingespannen voor het versterken van vrouwenrechten in het kader van het zelfbeschikkingsdenken (men denke aan de echtscheidings-, abortus-, alternatieve relatie-, en anti-discriminatie-wetgeving, alsook aan het bevorderen van economische zelfstandigheid van vrouwen). De kritiek dat het humanisme vrouwen zou dwingen zich aan mannen aan te passen is wat het georganiseerde humanisme betreft dus geheel onjuist. Mijn kritiek daarentegen op het benadrukken van het biologisch determinisme is, dat daardoor de ontplooiingsmogelijkheden en keuzevrijheid van veel vrouwen beperkt dreigen te worden.
Dat geldt in versterkte mate wanneer biocratisch en theocratisch denken worden vermengd. Is de Nederlandse overheid imperialistisch als zij niet toelaat dat islamitische vaders hun dochters na het begin der menstruatie verbieden naar school te gaan? Vanuit een humanistisch zelfbeschikkingsdenken zijn kinderen niet het bezit van hun ouders, maar moeten zij zodanig begeleid worden dat zij in toenemende mate in staat zijn zelf zin en vorm te geven aan hun bestaan. Het is dus in het belang van hun toekomstige zelfbeschikking dat zij aan dat onderwijs kunnen blijven deelnemen.
Hoe subtiel die grenzen liggen, maakt de hoofddoekjes-kwestie in Frankrijk duidelijk. In het Franse openbare onderwijs bestond nog een sterke neutralistisch/rationalistische tendens waarin gelijkheid als gelijkvormigheid werd opgevat. Het is tegen die achtergrond te verklaren dat het dragen van hoofddoekjes door islamitische meisjes door sommigen als een aantasting van de neutrale school werd gezien. Het is ook begrijpelijk dat in het pluriforme openbare onderwijs in Nederland het dragen van hoofddoekjes, roze driehoeken en trouwringen volstrekt vanzelfsprekend is. Door de keuze die de Franse Raad van State heeft gemaakt, is nu ook daar de weg van de pluriformiteit gekozen.
Een soortgelijk probleem deed zich voor in de Verenigde Staten. Aan de ene kant wilden fundamentalistische ouders in het openbaar onderwijs naast de door hen als ‘humanistisch’ omschreven evolutietheorie in het biologie-onderwijs aandacht voor het bijbelse scheppingsverhaal. Dit werd door het Hooggerechtshof afgewezen, omdat het bijbelverhaal godsdienst is en geen wetenschap. Aan de andere kant wilden neutralistische besturen van openbare scholen geen facultatief godsdienstonderwijs buiten schooluren in schoolgebouwen. Het Amerikaanse Hooggerechtshof koos tegen de neutralistische en voor de pluriforme interpretatie van de scheiding van kerk en staat. Hierdoor begint het Amerikaanse openbaar onderwijs iets meer op het Nederlandse te lijken wat de levensbeschouwelijke pluriformiteit aangaat.
Binnen de humanistische beweging zijn het bij uitstek Frankrijk en de Verenigde Staten die zich voor het neutralisme en het rationalisme sterk hebben gemaakt. Zoals bovenstaande voorbeelden duidelijk maken, beginnen zich nu ook daar ontwikkelingen voor te doen die in de richting van onze pluriforme levensbeschouwelijke benadering wijzen.
Dat levensbeschouwelijke pluriformiteit niet geheel zonder gevaren is, heeft ons verstard verzuild verleden wel laten zien. Dit gevaar laat zich nog met een ander recent voorbeeld uit Nederland illustreren. Sommige groepen hebben er op aan gedrongen dat het facultatieve islamitische godsdienstonderwijs in de pluriforme openbare school ook in het Arabisch of Turks gegeven zou moeten kunnen worden. Waar van godsdienstige zijde veel begrip voor dit verlangen bestond, is daar juist van humanistische zijde (met succes) veel bezwaar tegen geuit.
Is dit weer een vorm van humanistische onverdraagzaamheid? Nee: wie de pluriforme school serieus neemt als een begeleider van kinderen op weg naar zelfbeschikking, vindt dat alle kinderen dat islamitisch godsdienstonderwijs moeten kunnen volgen. Het onvermogen om in het Nederlands over het islamitisch geloof te kunnen spreken zal de vanouds bestaande godsdienstige hokjes alleen maar helpen in stand te houden. Het kerkelijk begrip voor godsdienstig isolement van islamieten lijkt op het eerste gezicht verdraagzaam maar is bij nadere beschouwing erop gericht om jonge mensen in niet door henzelf gekozen hokjes te houden. Het wezenlijke onderscheid tussen verdraagzaamheid en lijdzaamheid ligt in de vraag of het al dan niet bijdraagt tot zelfbeschikking.
En dat brengt mij
tenslotte op een laatste vorm van humanisme-kritiek, de kritiek op het
individualisme onder humanisten. Het is de bekende paradox: juist omdat je de
individuele zelfbeschikking veilig wilt stellen, is het noodzakelijk om je
maatschappelijk te organiseren.
In de meeste islamitische landen zijn ‘goddelozen’ rechteloos en zijn vrouwen tweederangsburgers. In de meeste ontwikkelingslanden is de gezondheidszorg in godsdienstige handen, met alle gevolgen voor geboorteregeling, abortus, AIDS-preventie, om nog maar te zwijgen van vrijwillige euthanasie. De omstandigheden in die landen zijn zo slecht voor humanisten dat zij zonder steun vanuit het westen niet kunnen overleven. Toch zijn vrijwel geen westerse humanisten in het lot van hun buitenlandse geestverwanten geïnteresseerd.
Wat is er toch in het humanisme dat die zelfgenoegzaamheid en gebrek aan solidariteit verklaart? De idealen van de Franse Revolutie zijn onlangs nog in herinnering geroepen, en zij vinden in humanistische kring nog altijd grote aanhang: vrijheid, gelijkheid, broederschap (xiii). Toch zijn de inhouden wat gaan verschuiven. Vrijheid is niet langer alleen de afwezigheid van dwang, maar veeleer de aanwezigheid van werkelijke keuzemogelijkheden. En wij hebben eerder gezien hoe het gelijkheidsbegrip in onze kring enigszins is bijgesteld: geen gelijkvormigheid maar gelijkwaardigheid.
Maar wat is er met de broederschap gebeurd? In het kader van de zusterschap zou men van verbondenheid kunnen spreken, maar dat geeft toch allerlei onbedoelde nevenbetekenissen. Het begrip verbonden benadrukt nogal de van buiten opgelegde beperking. Vanuit humanistisch oogpunt zou centraal moeten staan dat wij er voor kiezen elkaars bondgenoot te zijn in het streven naar een menswaardiger wereld. Ikzelf geef daarom de voorkeur aan het woord solidariteit. Met die solidariteit nu, is het in humanistische kring slecht gesteld.
Degenen die het humanisme als cultuur-imperialisme zien, vinden misschien juist dat humanisten zich al te veel met anderen bezighouden, bijvoorbeeld via de wetgeving. En daar vinden we dan ook meteen een belangrijke verklaring voor het gebrek aan solidariteit onder humanisten. Vanaf het ontstaan van de internationale organisaties zoals de VN, UNESCO en WHO, hebben humanisten een belangrijke rol gespeeld bij het tot stand komen en versterken van internationale solidariteit gebaseerd op mensenrechten. Ook nu werkt de IHEU vooral op dat gebied. En daardoor is de humanistische invloed er vooral een van bovenaf geweest, en niet van onderop. Sommigen noemen dat ook wel het elitaire karakter van het humanisme. Ik heb er niets tegen dat van bovenaf gewerkt wordt, zolang het ook maar van onderop gebeurt.
Juist humanisten moeten ervoor waken dat mensen zelf in vrijheid kunnen kiezen. Dat betekent enerzijds dat er sociale, economische en juridische structuren geschapen worden die de zelfbeschikking bevorderen. Humanistische intermediaire structuren kunnen daaraan een belangrijke bijdrage leveren. Maar het betekent anderzijds ook dat via onderwijs, hulpverlening en media mensen in hun dagelijkse leefwereld ook daadwerkelijk op het humanisme moeten kunnen terugvallen. En dat aanbod van praktisch humanisme ontbreekt vrijwel overal buiten Nederland.
Het humanisme kent geen zendelingen, en dat moeten we vooral zo houden. Maar willen we de kritiek van overmatig individualisme en gebrek aan solidariteit serieus nemen, dan zullen we samen met onze buitenlandse geestverwanten moeten werken aan de opbouw van praktisch humanisme. In 1992 wordt in Amsterdam op een wereldcongres het veertigjarig bestaan van de internationale humanistische beweging gevierd. Het mooiste geschenk dat wij onszelf, onze buitenlandse geestverwanten en onze critici kunnen geven is het daadwerkelijk bewijs dat het humanisme waar maakt waarvoor het staat.
- Zie voor een overzicht: Paul Kurtz, Building a World Community: Humanism in the 21st Century, Prometheus Books, Buffalo, 1989.
- Zie voor een internationaal overzicht: Rob Tielman, Humanistische emancipatiebewegingen, in: Paul Cliteur en Wim van Dooren (red.), Geschiedenis van het humanisme, Boom, Amsterdam, 1991, pp. 289-302.
- Zie voor een overzicht van deze discussie: Harry Kunneman. Humanisme, postmodernisme en het deskundologische regime, Utrecht, 1989.
- Zie bijvoorbeeld: Rob Tielman, Humanistische sociologie: een paradox als paradigma, Socrates, Utrecht, 1987. En: Rob Tielman, Is secularisatie vooruitgang?, in: Rekenschap 41 (1994) nr. 2, pp.82-89.
- Zie voor een kenmerkend voorbeeld in het Nederlands: Eddy Borms, Humanisme-kritiek in het hedendaagse Franse denken, Nijmegen, 1986.
- Zie voor een uitwerking van deze redenering: Rob Tielman, Voorontwerp Humanistisch Perspectief, HV, Utrecht, 1983.
- Zie voor West-Europa: André Hielkema (red., Welzijn zonder grenzen; sociaal-culturele aspecten van de Europese integratie, Amsterdam, 1990.
- Zie voor een overzicht: Hans Achterhuis, Van moeder aarde tot ruimteschip: humanisme en milieucrisis, Wageningen, 1990.
- Jaap van Praag, Grondslagen van humanisme, Boom, Amsterdam, 1978.
- Zie voor een uitwerking: Humanistisch Perspectief, HV, Utrecht, 1989.
- Emmy Jacobs (red.), De bio-maatschappij; een humanistische visie op de ethiek van het bio-medisch handelen, Amersfoort/Leuven, 1990.
- Belangrijke woordvoersters zijn Lucy Irigary en Celia Kitzinger.
- Rob Tielman, De Franse Revolutie en de humanistische beweging, in: Rekenschap, 36 1989, nr.1, pp.44-47.
Naschrift. Humanisme
Het meest gelezen humanistisch bericht is nu nummer 65 over Verhullende statistieken (de grootste stijger in deze groep). Vooral in Rusland was hier veel belangstelling voor: mogelijk vanwege de groeiende macht van de Russisch-orthodoxe kerk. Als tweede binnen dit thema eindigt nu nummer 24 over Pieter Admiraal (1929-2013) die wereldwijd een zeer belangrijke rol speelde in de strijd voor legalisering van vrijwillige euthanasie. Dit blogbericht wordt in deze groep gevolgd door mijn blogbericht 41 uit mijn humanistisch verleden over Piet Thoenes, van Dachau tot Utopia, nummer 123 over IHEU & Engeland , het nummer 55 over Godsdienstwaanzin, nummer 119 over IHEU & de Verenigde Staten, nummer 103 over Solidariteit, 46 over Jaap van Praag, grondlegger van de humanistische beweging, 25 onder de titel Godgeklaagd! en 7 over KGB & CIA. Deze berichten zijn te vinden in mijn memoires ('Humanisme als zelfbeschikking') die 2016 als boek verschenen.
Naschrift. Vlogberichten
Inmiddels zijn dertien vlogberichten verschenen:
1. Aanleiding memoires Rob Tielman, (het op twee na meest bekeken vlogbericht)
2. Boerkini's welkom op het naaktstrand, (het op een na meest bekeken vlogbericht)
3. Homo(zelf)haat,
4. Tegen homoporno en voor homo-erotiek, (het meest bekeken vlogbericht)
5. Geweld en preutsheid in de VS,
6. Nederlandse en puriteinse tradities in de VS,
7. Frieslands 'iepen mienskip', (het meest bekeken Friese vlogbericht)
8. Friezen uitvinders poldermodel,
9. Atlas van Friesland,
10. Homoseksualiteit en homocultuur, (het op drie na meest bekeken vlogbericht)
11. Internetdating homo's en beeldvorming,
12. Misverstanden rond Europese Unie en
13. Humanisme is niet het bestrijden van godsdienst.
Abonneren op:
Posts (Atom)