zaterdag 10 maart 2018

234. Red de benoemde burgemeester!

In het maartnummer 2018 van Vrij Nederland staat een artikel over een uiterst interessant onderzoek: hoe denken Nederlanders over democratie? Daaruit blijkt o.a. dat de benoemde burgemeester aanzienlijk meer vertrouwen krijgt dan de gekozen bestuurders. Opvallend: de Tweede Kamer besloot  op 23 januari 2018 om de benoeming van de burgemeester uit de Grondwet te halen. Hoe is deze tegenstrijdigheid te verklaren? Is de tot nu toe altijd benoemde burgemeester wel zo ondemocratisch als door velen geroepen wordt? En is de gekozen burgemeester een bedreiging voor (bijvoorbeeld homo/lesbische) minderheden?

Wantrouwen tegen gekozen politici
Uit het onderzoek blijkt dat er een groot wantrouwen bestaat tegen politieke partijen en politici. Bijna twee derde van de ondervraagden (63%) is van mening dat "politieke partijen alleen geïnteresseerd zijn in mijn stem, niet in mijn mening". De helft van de respondenten vindt dat "politici niets begrijpen van wat er in de samenleving leeft". Een meerderheidje van 55% stelt dat "mensen zoals ik geen enkele invloed hebben op de regeringspolitiek". En vier op de tien ondervraagden blijken vertrouwen te hebben in ministers en Kamerleden.

Vertrouwen in democratie krijgt een voldoende
Ondanks al dat wantrouwen blijft het vertrouwen in het functioneren van de Nederlandse democratie onverminderd voldoende. Dat is al lange tijd gemiddeld 6,3 op een schaal van tien. Opvallend is wel dat hoger opgeleiden een hogere waardering geven (6,7) dan lagere opgeleiden (6,1). Dat verschil komt in de resultaten uit het onderzoek steeds naar voren.

Verschillen tussen laag- en hoogopgeleiden
Bovengenoemd wantrouwen jegens politieke partijen is bij de hoogopgeleiden 50% en bij de laagopgeleiden 73%. Het ervaren onbegrip van politici heeft 35% van de hoogopgeleiden en 62% van de laagopgeleiden. De stelling geen invloed te hebben, deelt 39% van de hoger opgeleiden en 66% van de lager opgeleiden. Dit verschil is er ook in de verdere resultaten.

Worden veranderingen in het democratisch stelsel gewenst?
Zo vindt 56% van de hoogopgeleiden dat het stelsel ongewijzigd kan blijven en 36% van de laagopgeleiden (gemiddeld 47%). En een grondige wijziging van het stelsel wil 11% van de hoogopgeleiden en 16% van de laagopgeleiden (gemiddeld is dat ± 15%). Slechts vier op de tien hoogopgeleiden en wel zes op de tien laagopgeleiden zijn voor landelijke referenda.

Opvallend veel vertrouwen in de burgemeester
Vergeleken met al het bovenstaande wantrouwen ten opzichte van gekozen politici vind ik het opvallendste resultaat het gebleken vertrouwen in de benoemde burgemeester. Zij die boven de politieke partijen staan en het partijpolitieke gedoe, worden opmerkelijk hoog gewaardeerd. Meer dan twee derde (68%) van de ondervraagde Nederlanders heeft veel of tamelijk veel vertrouwen in burgemeesters. Slechts een kleine 3% heeft in hen helemaal geen vertrouwen. Er is ook geen meerderheid te vinden die voor een rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester is. Hoe is dat vertrouwen in burgemeesters te verklaren?

Waarom is de benoemde burgemeester democratischer dan de gekozen?
In de Nederlandse Grondwet is niet de burgemeester maar de gemeenteraad het hoogste gezag. Een representatief samengestelde raad is per definitie democratischer dan één persoon. Door de burgemeester rechtstreeks te kiezen, komen er twee kapiteins op het gemeentelijke schip die allebei kunnen claimen door "het volk" gekozen te zijn. Maar de raad vertegenwoordigt de plaatselijke minderheden beter dan iemand die slechts door de helft plus ten minste één stem gekozen kan zijn. Voorstanders van de rechtstreeks gekozen burgemeester doen net alsof Nederland flink achter loopt op de rest van de wereld waar inderdaad de gekozen burgemeester gangbaar is. Maar juist die gekozen burgemeesters tonen aan dat onze op voordracht van de raad benoemde burgemeesters beter aansluiten op ons eeuwenoude beproefde poldermodel met respect voor de rechten van minderheden.

Wat kunnen we van het buitenland leren?
Mede door mijn ervaring in de wereldwijde humanistische en homo/lesbische  bewegingen weet ik hoe gekozen burgemeesters uit angst voor herverkiezing vaak de neiging hebben om meer te luisteren naar onverdraagzame meerderheden dan naar kwetsbare groepen. Anders dan Poetin, Erdogan en Trump denken, is democratie geen dictatuur van "het volk".

Waarom hebben "bewoners met een grote mond" teveel invloed?
In blogbericht 183, "Wij worden niet gehoord!": klopt dat wel?, toon ik aan dat de meeste (a)sociale media uit angst om hen tegen te spreken veel te veel aandacht besteden aan de luidste schreeuwers die roepen dat zij niet gehoord worden. Ik voel mij gesteund door een meerderheid van 53% van de ondervraagden die stellen dat "bewoners met een grote mond" teveel invloed hebben. In mijn (in 2017 best bekeken) blogbericht 226, Terugblik op 2017: populismegolf gestopt, laat ik ook dankzij onderzoek zien dat de meeste Nederlanders veel verdraagzamer en tevredener zijn dan te veel (a)sociale media ons willen doen geloven.



Naschrift
3. Mediakritiek
Het best bekeken in deze serie is nummer 80 over de World Press Photo 2014. Dat wordt in populariteit gevolgd door de blognummers 226 over Terugblik op 2017: populismegolf gestopt (grootste stijger in mijn blog), nummer 139 over Referendum? Schijnvertoning!, nummer 74 over Valse nichten, nummer 186 Populismegolf gestopt in Nederland (ook een grote stijger), nummer 34 over Vijf misverstanden over democratie, nummer 144 over de vraag: Is homo-nieuws geen nieuws? (1), nr. 184 over CDA-aanval op zelfbeschikking (1), bericht nummer 4 over Levensgevaarlijke preutsheid en nummer 63 over Mediamissers.



Geen opmerkingen:

Een reactie posten